Momiqni tashuvchi va tozalovchi to‘rli yuzasi tebranuvchi vintli konveyer yuklanishlari va aylanish chastotalarini tajribada aniqlash

“Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №2/2025 14 Техника, технология ва жиҳозлар 2-rasm. Vintli konveyer tajriba stendining elektrotenzometrik sxemasi: 1–elektrodvigatel; 3– tasmali uzatma; 4-setka, 5-siljish datchigi, 2–reduktor; 7–yuqori ta’sirchan ky-037 markali tovush moduli; 8–optik taxometr; 9-vint vali; 10–yarim ko‘prik usulida yelimlangan tenzorezistor; 11tormozlash qurilmasi; 12 – tokosyomnik; 13 - Arduino (ASP) mikrokontroller; 14 – kompyuter Tajriba stendi ishga tushganida harakat elektrodvigatel 1, reduktor 2, tasmali uzatma 3, vintli val 9 ga uzatadi. Ishchi vint 9 validagi burovchi momentni o‘lchash uchun mos ravishda valga tenzorezistorlar 10 yopishtirilgan. Vintli 9 valning ikkinchi uchiga tormozlash qurilmasi 11 o‘rnatilgan. Valning ikkinchi uchiga tokosyomnik 12 o‘rnatilgan. Arduino (ASP) mikrokontroller 13 orqali ma’lumotlar kompyuter 14 ga uzatiladi [4,5,6]. Tenzadatchiklar 10 va takosyomniklar 12 lar orqali elektr yuritgich, reduktor chiqish validagi va vint validagi yuklanishlar o‘lchchangan bo‘lsa, 8 toxometrlar orqali burchak tezliklari o‘lchanadi. М, N·m а 0 3 6 9 12 15 18 21 24 27 30 33 36 39 42 45 48 51 54 57 60 63 66 69 72 t, sek tavsiya etilgan konveyer mavjud konveyer Valning aylanishlari soni 40 ayl/min bo‘lganida 155 kg/soat ish unumida olingan М,N·m b 0 3 6 9 12 15 18 21 24 27 30 33 36 39 42 45 48 51 54 57 60 63 66 69 72 75 78 t, sek tavsiya etilgan konveyer mavjud konveyer Valning aylanishlari soni 40 ayl/min bo‘lganida 155 kg/soat ish unumida olingan 3-rasm. Konveyer vint vali aylanish chastotasini ish unumiga bog‘liq ravishda o‘zgarish qonuniyatlari “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №2/2025 15 Техника, технология и оборудование Tavsiya etilgan momiqni transportirovka qilish va tozalovchi vintli konveyerda asosiy ishchi organ to‘lqinsimon yuzali vint hisoblanadi. Vintni aylanishida uning burchak tezligini (aylanish chastotasini) o‘zgarishi burchak tezlanishni hosil qiladi. Bunda vintni momiqqa impulsiv qo‘shimcha kuch bilan ta’sirini ta’minlaydi, samarali siljitadi va chiqindilardan tozalaydi. Vintning aylanish chastotasini ish unumiga qarab o‘zgarish qonuniyatlari 3-rasmda keltirilgan. Mos ravishda vint validagi burovchi momentning ish unimiga qarab o‘zgarish qonuniyatlari 4-rasmda keltirilgan. Olingan otsillogrammalarni qayta ishlab parametrlarini o‘zaro bog‘liq grafiklari qurildi. 𝛥𝑀𝐵 , Nm 𝛥𝑛𝐵,ayl/min 4-rasm. Vint validagi burovchi momentni o‘zgarish qonuniyatlari Olingan yuklanishlar va harakat qonunlarini ifodalovchi otsillogrammalar asosida bog‘lanish grafiklari qurildi. 5-rasmda tavsiya etilgan konveyer vintini aylanish chastotasi va yuklanishi o‘zgarishini ish unumiga bog‘liqlik grafiklari keltirilgan. I.U,102kg/soat 𝛥𝑀𝑣, 10Nm 𝛥𝑛𝐵,10ayl/min 5-rasm. Tavsiya etilgan konveyer vint valining aylanish chastotasi va yuklanishi o‘zgarishini ish unumiga bog‘liqlik grafiklari. 1,3-nazariy; 2,4-tajribaviy 1,2-𝒏𝒗=𝒇(I.U); 3,4-𝑴𝒗=𝒇(I.U); Qurilgan grafik bog‘lanishlar analiziga asosan konveyer ish unumi paxta momig‘i bo‘lagiga 120 kg/soat dan 190 kg/soat gacha ko‘payganida vint vali aylanish chastotasi qiymatlari 68,7s-1 dan 59,8s-1 gacha nochiziqli bog‘lanishda kamaysa, burovchi moment 38,4 Nm dan 64 Nm gacha ortib boradi. Bunda nazariy olingan qonuniyatlar bilan solishtirilganda ularning farqi (5-rasm,1-4- I.U,102kg/soat “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №2/2025 16 Техника, технология ва жиҳозлар grafiklar) ish unumi ortishida kamayib boradi va o‘rtacha (5,5÷7,5)% oralig‘ida bo‘ladi. Bu muhandislik hisoblari uchun yetarli darajadagi aniqlikni beradi [7,8]. Yuqorida ta’kidlanganidek, 𝛥𝑛𝐵 va 𝛥𝑀𝐵 qiymatlari ortganida paxta momig‘ini tashish va tozalash, samarasi ortib boradi. Lekin farqi haddan tashqari katta bo‘lsa konveyer resursini kamaytiradi hamda momiqni shikastlanishini ko‘paytiradi. 6-rasmda konveyer vint vali aylanish chastotasi va burovchi momenti tebranish qamrovini ish unumiga bog‘liqlik grafiklari keltirilgan. 𝛥𝑀𝐵, Nm 𝛥𝑛𝐵,ayl/min 6-rasm. Konveyer vint vali aylanish chastotasi va burovchi momenti tebranish qamrovini ish unumiga bog‘liqlik grafiklari. 1,2-tajribaviy; 3- nazariy; 1-𝜟𝒏𝑩=𝒇(I.U); 2,3-𝜟𝑴𝑩=𝒇(I.U); Grafiklar tahliliga ko‘ra ish unumi 120 kg/soat dan 190 kg/soat gacha ortganida konveyer vinti aylanish chastotasini o‘zgarish qamrovi 2,55 ayl/min dan 6,98 ayl/min gacha nochiziqli bog‘lanishda ko‘payib boradi. Mos ravishda burovchi momentning tebranish qamrovi 5,69 Nm dan 9,83 Nm gacha ortib boradi (6-rasm, 2-grafik). Paxta momig‘ini samarali tashish va tozalashni ta’minlash hamda konveyer resursini va momiq sifatini oshishi uchun tavsiya etilgan 𝛥𝜑̇ 𝐵=(5,5÷6,0) 𝑐−1 oralig‘idaligi inobatga olinganda ish unumi (170÷180)kg/soatdan oshmasligi maqsadga muvofiqdir. Shuningdek, vint validagi burovchi moment tebranish qamrovi ish unumining ortishi bilan o‘zgarish qonuniyati nazariy natijalar bilan farqi ish unumining tavsiya qiymatlarida (4,5÷4,9)% dan oshmasligi aniqlandi (6-rasm, 1,2-grafiklar). Ma’lumki, vintning inersiya momentini oshirish natijasida 𝛥𝑛𝐵 va 𝛥𝑀𝐵 qiymatlarini kamaytirish mumkin bo‘ladi [9,10,11]. Xulosa. Tavsiya etilgan va mavjud vintli konveyerlarning vintli vallarida burovchi moment va aylanish chastotalari o‘zgarish qonuniyatlari ish unumini o‘zgarishiga qarab aniqlandi. Burovchi momentlar va aylanish chastotalarini tebranish qamrovlarini ish unumiga va inersiya momentiga bog‘liqlik grafiklari asosida parametrlarning tavsya qiymatlari aniqlandi