Bolalar kiyimlariga qo‘yiladigan talablarni shakllantirish

Литература (23)

1. 1. Кашуба В.А., Сергиенко К.Н. Технологии биомеханического контроля состояния опорно-рессорной функции стопы человека// Материалы Международной научнопрактической конференции (18 – 19 июня 2008 г.)С 32-34.
2. 2. А.И. Свиридёнок1, В.В. Лашковский. Биомеханика и диагностика дисфунк-ций стоп// Биомеханика стопы человека. Материалы Международной научно-практической конференции (18 – 19 июня 2008 г.)С 4-11.
3. 3. Балакин В.А. Взаимодействие стопы со скользкой поверхностью опоры// Материалы Международной научно-практической конференции (18 – 19 июня 2008 г.)С 36-37.
4. 4. Максимович В.А., Свиридёнок А.И.Роль стопы в спортивных движениях// Материалы Международной научно-практической конференции (18 – 19 июня 2008 г.)С 138-140.
5. 5. Robert Donatelli, MA, PT.Abnormal foot and ankle biomechanics//The journal of orthopaedic and sports physical therapy copyright (o 1987 by the orthopaedic and sports physical therapy sections of the american physical therapy association).
6. 6. Patricia A. Kramer. Changes of Direction: Forces and Moments on the Human Talus// Lautzenheiser, Steven. Changes of Direction: Forces and Moments on the Human Talus. Diss. U of Washington. 2019.
7. 7. Testa-Bappenheim I, Barbaro-Schiano M, Vinella-Pazienza L. Il piede dal punto di vista antropologico [Anthropological aspects of the foot]. Arch Sci Med (Torino). 1973 AprJun;130(2):97-119. Italian. PMID: 17342918. Muhammedova Madina Olimovna – Buxoro muhandislik-texnologiya instituti, “Charm buyumlari texnologiyasi va dizayni” kafedrasi dotsenti. Tel: +998-90-512-50-70 E-mail: mukhammedova_92@mail.ru УДК 687.1 BOLALAR KIYIMLARIGA QOYILADIGAN TALABLARNI SHAKLLANTIRISH Gafurova N.T., Hasanova M.E. Buxoro davlat texnika universiteti. Annotatsiya. Maqolada hozirgi kunda kiyimga qoyiladigan muhim talablar asosida kichik maktab yoshidagi qiz bolalar kiyimini takomillashtirish, foydalaniladigan aksessuar va sato turlari, loyihalanadigan kiyim elementlarining bolalar sog‘ligi uchun zararli va foydali xususiyatlari, kiyimning bola psixolagiyasiga ta’siri о‘rganilganligi bayon qilingan. Maqola yakunida kichik maktab yoshidagi bolalar kiyimlari uchun qо‘yiladigan talablar asosida loyihalashga doir taklif va tavsiyalar berilgan. Tayanch so‘zlar: bolalar kiyimi, gigiyena talablari, sun’iy tolalar, sintetik tolalar, sog‘liq, qulay yondashuv, mato xususiyati, kiyim qatlami, psixologiya РАЗРАБОТКА ТРЕБОВАНИЙ К ДЕТСКОЙ ОДЕЖДЕ Гафурова Н.Т., Хасанова М.Э. Бухарский государственный технический университет. Аннотацтя. В данной статье исследуются важные требования к одежде, предъявляемые в настоящее время, с целью совершенствования одежды для девочек младшего школьного возраста, виды используемых аксессуаров и тканей, а также полезные и вредные свойства проектируемых элементов одежды для здоровья детей, влияние одежды на психологию ребенка. В заключение статьи представлены предложения и рекомендации по проектированию одежды для детей младшего школьного возраста на основе предъявляемых к ней требований. Ключевые слова: детская одежда, гигиенические требования, искусственные волокна, синтетические волокна, здоровье, удобный подход, свойства ткани, слой одежды, психология. “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №2/2025
8. Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари FORMATION OF REQUIREMENTS FOR CHILDREN'S CLOTHING Gafurova N.T., Hasanova M.E. Bukhara state technical university. Annotation. This article explores the current important requirements for clothing with the aim of improving clothing for young school-age girls, the types of accessories and fabrics used, as well as the beneficial and harmful properties of the designed clothing elements for children's health, and the impact of clothing on a child's psychology. The article concludes with proposals and recommendations for designing clothing for young school-age children based on these requirements. Keywords: children's clothing, hygiene requirements, artificial fibers, synthetic fibers, health, comfortable approach, fabric properties, clothing layers, psychology. Bugungi kunda to‘qimachilik va еngil sanoat O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotida muhim mavqeni egallaydi hamda sanoat mahsulotlari ishlab chiqarishda markaziy o‘rinda turadi. Mazkur tarmoq aholi iste’moli uchun mahsulotlar ishlab chiqaradi. Bu esa, o‘z navbatida, bozorning katta bir qismining to‘yinishini ta’minlaydi. Bundan tashqari tarmoq mamlakat aholisini katta miqdordagi ish o‘rinlari bilan ta’minlaydi, jumladan, bu tarmoqda, asosan, ayollarning band bo‘lishi sanoat hududlarida demografik balansni ushlab turish imkoniyatini beradi. Mamlakatimizni yanada yuksaltirish, yangilash hamda modernizatsiya qilish bo‘yicha tanlagan strategiyamizni amalga oshirish natijasida yurtimiz jahondagi sanoqli davlatlar qatorida e’tirof etilishi, iqtisodiy hamda ijtimoiy rivojlanishning barqaror sur’atlarini ta’minlash, aholimizning moddiy farovonligini yuksaltirishga erishgani barchamizni quvontiradi, albatta. So‘nggi yillarda respublikada еngil sanoatning to‘qimachilik, tikuv-trikotaj, charm-poyabzal va mo‘ynachilik tarmoqlarini rivojlantirish, ishlab chiqarilayotgan tayyor mahsulotlarning turlari va assortimentini kengaytirish, shuningdek, tarmoq korxonalarining investitsiya va eksport faoliyatini har tomonlama qo‘llabquvvatlash bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Mamlakatimizda еngil sanoat mahsulotlari eksportini oshirish uchun yangi tashabbuslar amalga oshirilmoqda. Hukumat eksportga yo‘naltirilgan ishlab chiqarishni qo‘llab-quvvatlash maqsadida bojxona imtiyozlari va soliq ta’minotlarini yaratmoqda. Shuningdek, eksport bozorlarini kengaytirish va yangi bozorlar bilan hamkorlik qilish ustida ishlanmoqda. Mehnat resurslarini rivojlantirish еngil sanoat sohasida yuqori malakali ishchi kuchini tayyorlash va mehnat resurslarini rivojlantirish bo‘yicha ko‘plab kurslar va ta’lim dasturlari tashkil etilmoqda. Bu, ayniqsa, yangi texnologiyalarni joriy etish va innovatsion ishlab chiqarish usullarini qo‘llash uchun muhimdir. O‘zbekistonda еngil sanoat sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar va yangiliklar mamlakatning iqtisodiy barqarorligini oshirishga va xalqaro bozorlarda o‘z o‘rnini mustahkamlashga yordam bermoqda. Yangi texnologiyalar, yuqori sifatli mahsulotlar va eksportni rag‘batlantirishga qaratilgan siyosatlar bu sohaning rivojlanishiga katta turtki bermoqda. Ayni paytda tikuvchilik sanoati korxonalari va tikuvchilik xizmati korxonalari oldiga aholining ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarga bо‘lgan talabini tо‘liq qondirish, bozorni talabga ega bо‘lgan tovarlar bilan tо‘ldirish, sifatini yaxshilash va assortimentini kengaytirish, iste’mol madaniyatini oshirish bо‘yicha dolzarb vazifalar turibdi. Eng muhim muammolar orasida bolalar va о‘smirlar uchun sifatli, zamonaviy va arzon kiyimlarni, shu jumladan, turli xil turdagi ta’lim muassasalarida о‘qish paytida foydalanadigan kiyimlarni ishlab chiqarish muammolari alohida о‘rin tutadi
9. [1]. Kiyim insonni tashqi muhitning salbiy ta’siridan himoya qilish uchun xizmat qiladi, terining sirtini mexanik shikastlanishdan va ifloslanishdan himoya qilish va uning atrofida optimal mikro iqlimni yaratish orqali tananing qulay termal holatini ta’minlash uchun ishlatiladi. Kiyimning bu maqsadlari bolaning tanasi uchun muhimdir, chunki uning termoregulyatsiyasining о‘ziga xos xususiyatlari kattalarnikiga qaraganda osonroq termal buzilish ehtimolini yaratadi. Haddan tashqari qizib ketish yoki sovushi mumkin, bolalarning terisi esa nozik va himoyasiz. Shuning uchun bolalar kiyimlariga maxsus talablar qо‘yiladi. Bu talablar uni tashkil etuvchi barcha turdagi kiyim yoki matolar uchundir. Ular meteorologik sharoitlarga ham, kiyimning о‘ziga xos maqsadiga va bolalarning faoliyat turiga bog‘liq. Maktab yoshdagi bolalar uchun tanlangan zamonaviy liboslar “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №2/2025
10. Технологии текстильной и легкой промышленности chiroyli va yangi dizayndan tashqari yana bir qator zarur va asosiy sifatlarga ham ega bо‘lishi lozim. Bolalar kiyimlari nafaqat zamonaviy, balki, sifatli, chidamli, tana uchun zararsiz ham bо‘lishi darkor. Bolalar kattalarnikidan farqli o‘laroq markaziy asab tizimi kam rivojlangan, shuning uchun ular noqulay ekologik sharoitlarning ta’siriga ko‘proq moyil. Bu bolalar kiyimlariga bo‘lgan talabni oshiradi va bola qanchalik yosh bo‘lsa, bu talablar shunchalik yuqori bo‘ladi. Shuningdek, bolalarda termoregulyatsiya jarayonlari еtarli darajada rivojlanmagan. Bolalar kiyimlari ko‘pincha ularning jozibadorligini oshirish uchun turli xil bezaklar va qo‘shimchalarni o‘z ichiga oladi. Biroq bu qo‘shimchalar bo‘g‘ilish, chalkashlik, bo‘g‘ilish va yutish kabi xavflarni keltirib chiqarishi mumkin. Ishlab chiqaruvchilar va sotuvchilar yakuniy mahsulotlarning xavfsizlik mezonlariga mos kelishi va oshib ketishini ta’minlash uchun dizayn va ishlab chiqarish jarayonida xavfsizlik choralarini qo‘llashlari kerak. Bolalar kiyimlari va о‘smirlar uchun kiyimlarning sifati dizayn bosqichida shakllangan xususiyatlar majmuasi bilan belgilanadi. Uni loyihalash nafaqat kо‘nikma va tajribani, balki fiziologiya (fizika xususiyatlari, nisbati, rivojlanishning turli davrlarida bolaning tipologiyasi), shuningdek, kiyim gigiyenasi bо‘yicha maxsus bilimlarni ham talab qiladi. Bolalar kiyimlarini loyihalash jarayoni, kattalar uchun kiyim bilan solishtirganda, bolaning yoshi va tashqi kо‘rinishi bilan bog‘liq bir qator xususiyatlarga ega. Ta’kidlash joizki, bolalar va о‘smirlar kiyimlari assortimentini rivojlantirishdagi zamonaviy tendensiyalar, unga nisbatan gigiyenik va antripometrik talablarini qondirish, kompleks iste’mol talablari (“narx-sifat” nisbati) bolalar uchun mо‘ljallangan kiyimning funksional maqsadi va sifatiga bо‘lgan talablarini oshirish maqsadga muvofiqligini belgilaydi. Bolalar kiyimi uchun talablar uning maqsadiga, ekspluatatsiya sharoitlariga, yoshi va iste’molchining jinsiga bog‘liq
11. [2]. Kichik maktab yoshidagi qiz bolalar kiyimlariga qо‘yiladigan talablar bir nechta asosiy omillarga asoslanadi. Ularning asosiy maqsadi bolalar uchun qulaylik, xavfsizlik, gigiyena va estetikani ta’minlashdir. Quyida maktab yoshidagi bolalar kiyimlariga qо‘yiladigan talablar keltirilgan: Ergonomik kо‘rsatkichlar mahsulotning moslashish darajasini tavsiflaydi, odamlarga va inson, mahsulot, atrof-muhit tizimining ergonomik xususiyatlariga asoslanadi. Ular antropometrik, gigiyenik, psixofiziologik kompleksni о‘z ichiga oladi. Psixofiziologik talablar inson tomonidan his-tuyg‘ularda qabul qilgan xususiyatlar bilan belgilanadi. Kiyimlar bolalarga salbiy va yoqimsiz ta’sir qilmasligi kerak
12. [3]. Kichik maktab yoshdagi bolalar tez chalg‘iydilar, uzoq vaqt diqqatlarini bir narsaga qarata olmaydilar ta’sirchan hamda emotsional bо‘ladilar. Boshlang‘ich maktab davrda bolaning hayoti va faoliyatiga muhim о‘zgarishlar yuz beradi. Ularning psixologiyasida hamda jismoniy rivojlanishida sezilarli darajada о‘zgarishlar vujudga keladi. Bu о‘zgarishlardan eng kattasi ularda maktab davrining boshlanishidir. Bolaning maktabga kirishi uning hayotida burulish chog‘idir. Bola maktabga kirib о‘qiy boshlashi bilanoq uning hayotida asosiy faoliyat о‘qish bо‘lib qoladi. Kiyim bolani maktabga, о‘quv muhitiga tayyorlash uchun bir vosita hisoblanadi. Bu davrda bolalar qulay, erkin tarzda yurishlari uchun sifatli, zamonaviy, maktab va kiyimga qо‘yiladigan talablarga javob beradigan forma tanlash lozim. Kiyim bolaning shaxsiyatini aks ettiruvchi vosita hisoblanadi. Bolalar kiyimiga qо‘yiladigan funksional talablar kiyimning maqsadga muvofiqligini (modelning kompozitsion tuzilishi, konstruksiyasi, materiallari, yoshga va tanaga mos xususiyatlari, bolaning tashqi kо‘rinishi, psixologik rivojlanishi) ifodalaydi. Modelning kompozitsion-konstruktiv еchimi, materiallar turi, ularning bezaklari, rangi bolalarning ta’biga, ularning rivojlanish darajasiga muvofiq bо‘lishi kerak. Bolaning salomatligi, ayniqsa, uning kiyimining tozaligiga bog‘liq. Shuning uchun bolalar kiyimi ishlatilish muddati davomida oddiy va qulay, yuvish va dazmollashga, kimyoviy tozalashga chidamli bо‘lishi kerak
13. [3]. Gigiyenik sifat ko‘rsatkichlari sanitariya va gigiyena meyorlariga moslikni xarakterlab, kiyim ostida qulay mikroiqlimni ta’minlashi kerak. Gigiyenik moslik ko‘rsatkichi kiyim ostidagi havo almashinuvi darajasini bildiradi. Masalan, yuqori haroratli tashqi muhitga mo‘ljallangan “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №2/2025
14. Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари kiyimning gigiyenik ko‘rsatkichlari gazlamaning gigiyenik xususiyatlariga bog‘liq. Ushbu ko‘rsatkich o‘z navbatida kiyim paketining havo o‘tkazuvchanligiga, bug‘o‘tkazuvchanligiga hamda kiyimning ratsional konstruktiv еchimiga bog‘liq. Gigiyenik talablar deganda, shuni tushuniladiki, kiyimdan foydalanganda kiyim odam sog‘lig‘iga zarar еtkazmasligi, erkin harakatlanish vaqtida xalaqit bermasligi kerak, ya’ni yozda kiyiladigan kiyimlar еngil, havo o‘tkazuvchan bo‘lishi, quyosh nurini qaytaruvchan, namni shimuvchan bo‘lishi kerak. Zamonaviy jamiyatda bolalar kiyimlari sanoati moda va iste'mol madaniyati dunyosida asosiy rol o‘ynaydi. Har yili sektor dizayn, texnologiya va materiallarning so‘nggi tendensiyalarini aks ettiruvchi yanada dinamik va rang-barang bo‘lib bormoqda. Kiyimning himoya xususiyatlari bolalar uchun muhimdir chunki: bolalikda issiqlikni tartibga solish mexanizmlari nomukammal gipotermiya va tananing haddan tashqari qizishi sog‘liq muammolariga olib kelishi mumkin; bolalar yuqori jismoniy faollik bilan ajralib turadi, bu davrda issiqlik ishlab chiqarish darajasi 2-4 barobar ortadi, bolalar terisi nozik va himoyasiz, teri nafasi organizmdagi metabolik jarayonlarda kattalarga qaraganda ko‘proq ulushga ega. Tana bilan aloqa qiladigan havo qatlami bir xil ventilyatsiya bо‘lishi juda mihimdir, aks holda organizm chiqaradigan sekretsiyalar (suv, karbonat angidrit, tuz, yog‘ va oqsil moddalari) gazlama ostida tо‘planadi, teri va kiyimlarni ifloslantiradi; bu holatda bolaning terisi har doim nam bо‘ladi, bu esa shamollashni olib kelishi mumkin
15. [1]. Bolalar kо‘p harakat qiladilar, ularning terisi kattalarnikiga nisbatan atrof-muhitning bir xil haroratdagi sharoitida kо‘proq terlaydi. Shuning uchun, tanaga yopishgan bolalar kiyimi materiallar paketining havo va bug‘ о‘tkazuvchanligi, gigroskopikligi va namlanishi juda yuqori bо‘lishi kerak. Bolalarning terisi juda nozik bо‘lganligi uchun dag‘al sirtli gazlamadan bо‘lgan kiyimlar kiyganda teri ishqalanadi va yallig‘lanadi. Qattiq kiyim tananing hayotiy funksiyalarining normal oqimiga xalaqit beradi: nafas olish, ovqat hazm qilish, limfa va qon aylanishini murakkablashtiradi va skelet mexanik ta’sirlarga tana shaklining buzilishiga olib keladi. Juda uzun kiyimlar, shuningdek, tor kiyimlar harakatga to‘sqinlik qiladi va bolalarni qo‘pol qiladi. Bolalar va o‘smirlarning yosh o‘lchamlari va nisbatlarini hisobga olish kerak. Kiyimning og‘irligini hisobga olish kerak. Og‘ir kiyim bolani charchatadi va uning faol bo‘lishiga to‘sqinlik qiladi. Bolalar ajoyib tabiiy harakatchanlikka ega va kiyim bunga to‘sqinlik qilmasligi kerak. Kiyimning sifati ko‘plab shartlarga va birinchi navbatda, matoning xususiyatiga bog‘liq. Bolaning terisi va kiyim matolari o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir matoning gigiyenik xususiyatlari bilan belgilanadi: qalinligi, og‘irligi, havo va bug‘ o‘tkazuvchanligi, gigroskopikligi, namlikni ushlab turish qobiliyati, gidro va lipofilligi, hidrofobikligi, shuningdek, issiqlik o‘tkazuvchanligi. Issiqlik o‘tkazuvchanligi materiallarning issiqlikdan himoya qilish xususiyatlarini tavsiflaydi: u qanchalik past bo‘lsa, material issiqroq bo‘ladi. Matolarning qalinligi millimetrda o‘lchanadi va matoning issiqlikdan himoya qilish xususiyatlariga ta’sir qiladi. Qalinroq materiallarda issiqlik o‘tkazuvchanligi past bo‘ladi. Shuning uchun, material qanchalik qalinroq bo‘lsa, u issiqroq bo‘ladi. Matoning massasi materialning birlik maydoniga (1 kv.m yoki 1 kv. sm) nisbatan grammda o‘lchanadi. Gigiyenik jihatdan optimal mato - bu minimal og‘irlik va barcha kerakli xususiyatlarni saqlab qolgan mato. Havo o‘tkazuvchanligi - kubometrda o‘lchanadi, materiallarning bir kvadrati orqali havo o‘tkazish qobiliyatini anglatadi. Qishki va kuzgi kiyimlarning sirt qatlami sovuq havodan himoya qilish uchun past nafas olish qobiliyatiga ega bo‘lishi kerak. Yozgi kiyim maksimal shamollatish, ya’ni yuqori nafas olish qobiliyatiga ega bo‘lishi kerak. Kiyimlar tabiiy tolalardan, masalan, paxtadan yoki bambukdan bо‘lishi kerak. Bu materiallar terining nafas olishiga yordam beradi va havo о‘tkazuvchan bо‘ladi. Kiyimlar bolalarning faoliyatini cheklamasligi kerak. Ular о‘ynash, yurish va boshqa harakatlarni oson bajarish imkonini berishi kerak. Bug‘ o‘tkazuvchanligi - 1 soat ichida 1 kvadrat metrdan o‘tadigan suv bug‘ining grammida o‘lchanadi. 1 m matodan iborat bo‘lib, materiallarning tolalar orqali tarqalishi kiyim ostidagi bo‘shliqda doimiy ravishda hosil bo‘lgan suv bug‘idan o‘tish qobiliyatini aniqlaydi. Issiq iqlimi “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №2/2025
16. Технологии текстильной и легкой промышленности bo‘lgan hududlarda issiqlik almashinuvi, asosan, bug‘lanish bilan bog‘liq bo‘lsa, kiyim eng katta bug‘ o‘tkazuvchanligiga ega bo‘lishi kerak. Maktabgacha yoshdagi bolalar va maktab o‘quvchilari uchun matolardagi sintetik va sun’iy tolalar miqdori 35-40% dan oshmasligi kerak. Qishki kiyimlar odam tanasidan chiqqan issiqlikni saqlovchi, еngil va qulay bo‘lishi kerak. Shuning uchun qishki kiyimlar ko‘pincha jun tolali gazlamalardan tikiladi. Kiyimga ishlov berishda iloji boricha еngil bo‘lishiga, bichimi esa qulay bo‘lishiga e’tibor berish kerak. Kuzgi va bahorgi kiyimlar esa haroratning pastligi va yog‘ingarchilik ko‘pligiga asoslanib ko‘proq sintetik tolali gazlamalardan tikiladi. Ammo haddan tashqari sintetik va sun’iy tolalar bo‘lmasligi lozim. Sun’iy tolalar namlik va havoning osongina o‘tishiga yo‘l qo‘ymaydi. Sun’iy materiallardan tayyorlangan kiyimlar jiddiy kasalliklarga olib kelishi mumkin: kontakt dermatit va terida toshmalar paydo bo‘lishi mumkin. Estetika va dizayn jihatdan kiyimlar bolalar psixologiyasiga mos, rang-barang va о‘ziga xos dizaynda bо‘lishi kerak. Bolalarning qiziqishlari va individual didi inobatga olinishi muhimdir. Shaxsiy uslubini aks ettirishi mumkin. Masalan, sevimli qahramonlar, gullar yoki geometrik shakllar kabi bezaklar qо‘shish mumkin. Ranglarini tanlashda ranglarning psixologik ta’sirini inobatga olish kerak. Kiyimlar nafaqat bolalarning kayfiyatiga balki ularning rivojlanishiga ham ta’sir qiladi. Bolalar uchun mos keladigan formali kiyim modellarini yaratishda materialga katta e’tibor berish kerak. Bolalar rivojlanishi uchun ranglar muhim rol о‘ynaydi. Ranglar fiziologik rivojlanishga ta’sir qiladi. Masalan, sariq rang kо‘z qovog‘ining shakllanishiga yordam beradi. Shuning uchun bolalar kiyimidagi ranglarning kombinatsiyasi “mavsumning modali rangi”ga emas, balki bolaning yoshi va kiyimning mо‘ljallanishini hisobga olgan ilmiy asosga tayangan bо‘lishi kerak. Bruno Gebaning fikricha, sof ranglar bolalarning xarakterini shakllanishiga yordam beradi. Mavsumga moslik: yozda еngil, havo о‘tkazuvchi va salqin materiallardan tayyorlangan kiyimlar tanlanishi kerak. Masalan, paxta va jun aralashmasi materiallar, shuningdek, quyoshdan himoya qiluvchi kiyimlar. Qishda issiq tutuvchi, suv о‘tkazmaydigan va qishki sovuqdan himoya qiluvchi kiyimlar zarur. Masalan, issiq palto va kо‘ylaklar. Kuz va bahor mavsumlar uchun еngil jiletlar, kо‘ylaklar. Barqarorlik va ekologik tozalik jihatdan toza materiallardan tayyorlanishi kerak. Toza va qayta ishlanishi mumkin bо‘lgan materiallar, masalan, organik paxta, bambuk matolar va boshqalar tanlanishi muhim. Ishlab chiqarish jarayonida atrof-muhitni himoya qilishni, kam energiya sarflash va minimal chiqindilarni ishlab chiqarishga ahamiyat berish kerak. Aksessuarlar kichik maktab yoshidagi qiz bolalar uchun xavfsiz va qulay bо‘lishi kerak. Ular kо‘pincha kichik va nozik bо‘lib, tez sinib ketmasligi lozim. Bolalar kiyimlarini bo‘g‘ib qo‘yish xavfi tug‘diradigan tugmachalar kabi kichik qismlarni tekshirish, tugmalarning mahkam o‘rnatilganligiga ishonch hosil qilish va har qanday potensial xavflarning oldini olish uchun o‘lcham va chidamlilikni hisobga olish lozim. Odatda, aksessuarlar faqat bezak sifatida ishlatilmasdan, ayni paytda funksional bо‘lishi maqsadga muvofiq. Bolaning tanasiga va organizmiga kiyimning ortiqcha og‘irligi, uning qalinligi, gazlamaning dag‘alligi, choklarga qо‘pol ishlov berilishi, tanani qisadigan belbog‘ bilan ishlov berilishi, bо‘yinni bо‘g‘uvchi baland va tor yoqalar salbiy ta’sir kо‘rsatadi. Bolalar kiyimlari kiyish va еchishga qulayligi, shuningdek, uning alohida elementlaridan foydalanish qulayligi bilan ajralib turishi kerak
17. [1]. Kichik maktab yoshidagi bolalar formali kiyimida qо‘yiladigan talablar shuni kо‘rsatdiki, bugungi kunda har xil turdagi ta’lim muassasalari о‘quvchilari uchun, ayniqsa, hududiy xususiyatlarini inobatga olgan holda formali kiyimlarga nisbatan aniq talablar mavjud emas. Bolalar kiyimlarini loyihalashda, materiallarni tanlashda va buyum paketini komplektlashda e’tiborga olinishi kerak bо‘lgan bir qator kiyimga xos talablarga javob berishi kerak. “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №2/2025
18. Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари 1-расм. Kichik maktab yoshidagi bolalar formali kiyimiga qо‘yiladigan talablar Umumiy xavfsizlik bo‘yicha maslahatlar:
19. 1. Farzandingizning o‘sishiga mos keladigan kattaroq o‘lchamdagi kiyimlarni emas, balki hoziroq unga mos kiyim sotib oling. Katta o‘lchamdagi kiyim yoki poyabzal bolangizni sayohat va yiqilishlarga moyil qiladi.
20. 2. Barcha yangi kiyimlarni kiyishdan oldin yuving. To‘qimachilik va kiyim-kechaklar yumshoqroq, qisqarishga chidamli, siqilishga chidamli, yong‘inga chidamli yoki kuyadan himoya qiluvchi formaldegid kabi ko‘plab zararli moddalarni o‘z ichiga olishi mumkin. Yuvish bu moddalarning ko‘pini olib tashlashga yordam beradi.
21. 3. To‘qimachilik tolasi tarkibining nomi, tavsifi va tafsilotlari uchun teglarni diqqat bilan o‘qing. Yuqoridagi ma’lumotlardan kelib chiqib, shunday xulosaga kelishimiz mumkinki, bolalar terisi nozikdir, shu sababli kiyimning himoya roli ham ortadi. Moda sotuvchilari va kiyim-kechak ishlab chiqaruvchilari uchun bu chora-tadbirlarni tushunish va amalga oshirish nafaqat talablarga rioya qilish, balki zamonaviy va birinchi navbatda hamjamiyatimizning eng yosh aʼzolari uchun xavfsiz kiyim tikish majburiyatidir. Agar bu ma’lumotlardan kelib chiqib bolalar uchun mato, kiyim tanlansa bir qancha nojo‘ya ta’sirlar oldi olingan bo‘ladi. Kiyim tashqi ta’sirdan himoya qilgan holda o‘zi ham shikast еtkazmasligi lozim. Gigiyenik talablar, asosan, materiallarni to‘g‘ri tanlashni nazarda tutadi. Odatda, bu kiyimning maqsadini va bolaning qaysi yoshiga mo‘ljallanganligini hisobga oladi. Bola tanasi funksiyalarining maqbul holatini saqlab qolish uchun nafaqat to‘g‘ri ovqatlanish va kun tartibiga rioya qilish, balki bolalar va o‘smirlar uchun kiyimlarning gigiyenik me’yorlariga ham rioya qilish kerak. Ko‘pgina ota-onalar farzandiga kiyim sotib olayotganda, birinchi navbatda, ularning estetik tomoniga e’tibor berishadi. Kiyimlarning foydali yoki qulayligini kam odam o‘ylaydi. Shunday qilib, kiyim o‘zining dizayni va materiallarning jismoniy va gigiyenik xususiyatlarida yoshga bog‘liq anatomik va fiziologik xususiyatlarga, faoliyat turiga va meteorologik sharoitlarga mos kelishi, tez va oson kiyib еchilishi, xalaqit bermasligi va bolaning estetik didini rivojlantirishga yordam berishi kerak. Adabiyotlar
22. 1. З.З. Хохоева Разработка метода комплексного проектирования форменной дежды для учащихся образователъных учреждений Республики Северная Осетия – Алания // Дисс. канд.техн-наук, М., 2005, 377 с.
23. 2. С.И.Шарипова, З.Н.Турсунова, Г.Ш.Абдуллаева. Изуцение особенностей проектирование подростковой одежды // Молодой учёний. Научно – методический журнал. Чита-2014.N-8, Частъ 2, С. 120-122. “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №2/2025 283