Maktabgacha ta’lim muassasidagi tarbiyalanuvchilar maxsus kiyimi uchun tanlangan matoning boshqa matolardan afzaliklari

Kirish. Maktabgacha ta’lim tizimini yanada takomillashtirish, moddiy texnik bazasini mustahkamlash, ta’lim tashkilotlari tarmog‘ini kengaytirish, bolalarni maktab ta’limiga tayyorlash darajasini tubdan yaxshilash, bolalarni har tomonlama: intellektual, axloqiy, estetik va jismoniy rivojlantirish uchun shart-sharoitlar yaratish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 30-sentabrdagi “Maktabgacha ta’lim tizimini boshqarishni takomillashtirish choratadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-3955sonli Qarorida tasdiqlangan. Bundan ko‘rinib turubdiki, maktabgacha ta’lim sohasiga va yosh avlodni rivojlanishiga katta e’tibor berilmoqda. Hozirgi kunda ishlab chiqarilayotgan xavfsiz mahsulotlar bilan bolalarni ta’minlash muammosi davlatimizning asosiy vazifalaridan biri hisoblanadi. Chunki yosh avlodning sog‘ligi va kelajakdagi yutuqlari bu vazifa yechimning natijasiga bog‘liqdir. Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalar kiyimlari o‘ziga xosliga bilan ajralib turadi. Bu yoshda bolalar kiyimlari har tomonlama qulay bo‘lishidan tashqari, sog‘ligiga ham ziyon yetkazmasligi kerak. Adabiyotlar tahlili va metodologiyasi. Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalar kiyimlariga qo‘yilgan talablar va o‘ziga xos xususiyatlarni o‘rganish va taklif qilinayotgan maxsus kiyim uchun matolarni tahlil qilishda ko‘plab adabiyotlardan foydalanildi. Maqolani yoritish davomida M. Jurayevaning “Maktabgacha ta’lim muassasasi tarbiyalanuvchi bolalar maxsus kiyimi uchun tanlangan matoning fizik-mexanik xususiyatlarining tadqiqi” maqolasidan, F.Sodiqovaning “Maxsus kiyim turlari, foydalanish sohasi, fizik-mexanik xususiyatlari” maqolasidan, shuningdek, G.K. Xasanbayevaning “Yoshlar uchun kiyim-kechak dizayni spetsifikasi” adabiyotidan kiyimga qo‘yiladigan talablarni tahlil etishda foydalanildi. 1-jadval. 1-namunadagi mato fizik-mexanik xususiyatlarni ko‘rsatilgan Sinov turlarining nomi Me’yoriy hujjat bo‘yicha sinov usullari Sinov natijalari Uzilish kuchi N ГОСТ 3813 495,3N; 346,2N Suvga chidamliligi ГОСТ 3816 452 mm Nam ishlov berishdan keyingi o‘lchamlarning ГОСТ 30157.0-95 ГОСТ 30157.1-95 0% o‘zgarishi ГОСТ 3811 69,02 g\m2 Tayyor matoning yuza zichligi ГОСТ 9733.1-91 ГОСТ 9733.4-83 Rangining mustahkamligi Yuvish uchun 4/4b Distillangan suvga 4\4b Quritish uchun ishqalanish 4\4b ГОСТ 9733.6-83 ГОСТ 9733.7-83 ГОСТ 9733.27-83 Nam ishqalanish uchun 4/4b Dazmollash uchun 4\4b Organik erituvchilar uchun 4\4b Mato tolaviy tarkibi % ГОСТ ISO1833-1-2011 ГОСТ ISO1833-11-2011 Sintetika 100% Elektr qarshiligi ГОСТ 19616-74 2,9 x10⁹ Elektrostatik kuchlanish ГОСТ 32995-2014 0,62 kv\m “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №2/2025 300 Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари Tahlil va natijalar. Ilmiy tadqiqot davomida bolalar maxsus kiyimlari uchun mo‘ljalangan matolarning fizik-mexanik xususiyatlari o‘rganilib chiqildi. Maktabgacha yoshdagi bolalar kiyimlariga qo‘yiladigan bir necha talablar ko‘rib chiqildi. Taklif qilinayotgan matoning boshqa matolardan afzalliklari o‘rganildi. Maxsus kiyim uchun tavsiya etilayotgan matoning fizik-mexanik xususiyatlarini aniq va ishonchli tarzda o‘rganish maqsadida matolarni Toshkentda joylashgan “O‘zbekiston ilmiy-sinov va sifat nazorati markazi” Davlat muassasasi qoshidagi sinov laboratoriyalari majmuasida sinovdan o‘tkazildi va tahlil qilindi. Tadqiqot natijasida eng yuqori texnoligiyalardan foydalanib, maxsus kiyim uchun tavsiya etilayotgan 1-namunadagi matoning (1-jadval) dagi fizik-mexanik xususiyatlari o‘rganildi. Natijada matoning bir qancha ustunliklari aniqlandi. 2-jadval. 2-namunadagi mato fizik- mexanik xususiyatlarni ko‘rsatilgan Sinov turlarining nomi Me’yoriy hujjat bo‘yicha sinov usullari Sinov natijalari Uzilish kuchi, N ГОСТ 3813 519,1 N; 319,1N Suvga chidamliligi ГОСТ 3816 408 mm Nam ishlov berishdan keyingi o‘lchamlarning ГОСТ 30157.0-95 ГОСТ 30157.1-95 0,9% 0,7% o‘zgarishi ГОСТ 3811-72 156,02 g\m2 Tayyor matoning yuza zichligi ГОСТ 9733.1-91 ГОСТ 9733.4-83 Rangining mustahkamligi Yuvish uchun 4/4b Distillangan suvga 4\4b Quritish uchun ishqalanish 4\4b ГОСТ 9733.6-83 ГОСТ 9733.7-83 ГОСТ 9733.27-83 Nam ishqalanish uchun 4/4b Dazmollash uchun 4\4b Organik erituvchilar uchun 4\4b Mato tolaviy tarkibi % ГОСТ ISO1833-1-2011 ГОСТ ISO1833-11-2011 Sintetika 100% Elektrostatik kuchlanish ГОСТ 32995-2014 0,054 kv\m Xulosa. Yuqoridagi tahlilar natijasida ikki xil matoning fizik-mexanik xususiyatlari o‘rganildi. Bolalar maxsus kiyimi uchun tavsiya qilinayotgan 1-jadvaldagi matoni suvga chidimligi, shakl o‘zgaruvchanligi va rang mustahkamligi jihatdan 2-jadvaldagi matodan bir qancha ustunliklari aniqlandi. Shularni inobatga olgan holda 1-jadvaldagi matoni bolalar maxsus kiyimi uchun tavsiya qilinadi. Tadqiqot davomida boshqa xususiyatlari ham o‘rganib boriladi. Natijalar e’lon qilinadi