Scientific Article
O'zbekcha
Open Access
Ишчи камерадаги пахтанинг дастлабки оқим ҳаракати динамикаси
Abstracts
The abstract is not available in Uzbek.
пахтатолажинлаш жараёниишчи камерахом ашё валиги зичлигичигит тароғиишқаланиш кучиэластиклик кучи. ДИНАМИКА ПЕРВИЧНОГО ДВИЖЕНИЯ ПОТОКА ХЛОПКА В РАБОЧЕЙ КАМЕРЕ Наврузов Н.Якубов К.Ахмедов К.Уразматова М. Ташкентский институт текстильной и легкой промышленности. Аннотация. В статье на основе теоретических исследований изучено влияние силвоздействующих на движение хлопкового потока в рабочей камере джинана процесс джинирования и качественные показатели производимого волокна.
Мақолада жин ишчи камерасидаги пахта оқимининг ҳаракатига таъсир этувчи кучларнинг жинлаш жараёни ҳамда ишлаб чиқарилаётган толанинг сифат кўрсаткичларига таъсири назарий тадқиқотлар асосида ўрганилган. Шунингдек, жин ишчи камераси радиусининг ўзгаришини ва хом ашё валигининг турли хил зичликларида хом ашё валигининг тезлигига таъсири аниқланган. Дифференциал тенгламалар тузилиб, ечимлари бўйича Maple дастурида графиклар олинган.
In the article, based on theoretical research, the influence of the forces acting on the movement of the cotton flow in the gin working chamber on the ginning process and the quality indicators of the produced fiber was studied. It has also been established that changing the radius of the gin's working chamber and the raw roller's different density affects the raw roller's speed. Differential equations have been compiled and their solutions have been obtained using the Maple program.
Article Content
Кириш. Жинлаш пахта хом ашёсини қайта ишлашда муҳим жараён ҳисобланиб тола сифатига катта таъсир кўрсатади. Тадқиқотчилар томонидан олиб борилган илмий изланишлар жараён самарадорлигини ва маҳсулот сифатини оширишга қаратилган. Улар орасида жин хом ашё валигининг ҳаракат кинетикаси, унинг тузилма таркиби, зичлиги, чигитнинг ишчи камерадан чиқиб кетиши, толани арра тишларига илашиш жараёни ҳамда жараённинг сифат ва миқдорий тавсифлари ўртасидаги боғлиқликларни мисол қилиб келтиришимиз мумкин [1, 2]. Чигитдан толани ажратиш жараёни жин ишчи камерасида амалга ошади. Аррали жин ишчи камераси мураккаб конфигурацияга эга бўлиб, унинг шакли ва ўлчамларининг жараёнга таъсири катта. Камерага тўғридан-тўғри тушаётган пахта хом ашёси нисбатан бир текис оқимда жин арраларига тушади. Тола арра тишлари ёрдамида чигитдан ажратиб олиниши натижасида чигитлар аста-секин туксизланиб боради. Туксизланган чигитлар эса камеранинг пастки қисмига ўрнатилган чигит тароғи орқали чиқиб кетади [3,4]. Хом ашё валигида толаси тўлиқ ажратилган чигитларнинг камайиши унда кўп ва кам тутам толали чигитлар миқдорини оширади. Булар эса жиннинг иш унумдорлигининг ошишига олиб келади. Профессор Б.А.Левкович ўзининг монографиясида аррали жинлаш жараёнига бағишланган бир қатор муҳим назарий асосланган тавсияларни келтириб ўтган: − тола таркибидаги нуқсон ва ифлос аралашмалар миқдорини камайтиришда жин хом ашё валигини чизиқли тезлигини аррали цилиндр тезлигига яқинлаштириш орқали амалга ошириш имкони мавжуд;
“Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №2/2025 343
Технологии текстильной и легкой промышленности
− арра тишлари профилини толани илиб олиш имкониятини ошириш йўналиши бўйича рационализация қилиш; − хом ашё валигини айланиш барқарорлигини яхшилаш учун жин ишчи камерасининг оптимал шаклини яратиш; − толаси буткул ажралган ва хом ашё валиги марказига тўпланиб қолган чигитларни махсус чигит чиқаргич ёрдамида жин ишчи камерасидан чиқариб юбориш билан хом ашё валиги зичлигини камайтириш мумкинлигини таъкидлаб тўғри ҳулосалар келтириб ўтган [5]. Аррали жин иш унумдорлигини ошириш йўлларидан бири бу хом ашё валиги толадорлиги ва айланиш тезлигини ошириш орқали эришиш мумкин. Хом ашё валиги толадорлигини унга бирлик вақтда тушган пахта билан чиқиб кетаётган чигит миқдорини мутаносиблиги билан изоҳлаш мумкин. Хом ашё валиги тезлиги эса жин ишчи камераси ўлчамларига ва зичлигига боғлиқ. Р.Ф.Юнусов жин ишчи камераси радиусини кичрайтириш орқали хом ашё валиги зичлигини 25% гача электр энергия сарфини 30% гача камайтиришга эришган [6]. Амалий тадқиқотлар. Жин ишчи камераси радиусининг ўзгариши билан хом ашё валиги айланиш тезлигини аниқлаш бўйича тадқиқот ўтказилди. Бунда аррали жин ишчи камераси радиуси 0-30 мм гача ўзгартириш имконини берувчи олд фартук тайёрланди. Олд фартукни силжитиш эластик элементга бериладиган босим ҳисобига амалга оширилади. Эластик элемент бикрлиги ва хом ашё валиги тезлиги қуйидаги назарий тадқиқотлар асосида аниқланди. Камерага узатилаётган пахта оқимини 1S B A =
бўйлаб ҳаракатини таҳлил қиламиз. Бунда пахта оқимининг зичлиги, тезлиги, деворларга бериладиган босими натижасидаги ҳаракатини кўриб чиқамиз. Аррали жин ишчи камерасидаги B A
соҳасидаги пахта оқимини даставвал тезликларини ишчи камерадаги зичлигига боғлиқлик ҳаракатини аниқлаймиз. Пахта оқимини аррали жин ишчи камерасидаги ҳаракат схемаси (1-расм) да келтирилган.
1-расм. Ишчи камерадаги пахта оқимига ташқи кучлар таъсирининг ҳаракат схемаси I. Бир қатламли пахта бўлакларининг ишчи камерадаги ҳаракати таҳлили келтирилган. Бунда ўзаро боғланмаган пахта бўлакларини қатламлар орасидаги зичлиги қуйидагича шарт асосида қабул қилинган.
3 2 1
“Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №2/2025 344
Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари
бу ерда: − 1 янги тушган пахта бўлакчалари қатлами зичлиги; − 2 хом ашё валиги ташқи қатлам зичлиги; − 3 хом ашё валиги марказий қатлам зичлиги; Ишчи камерада пахта бўлакчасига куйидаги ташқи кучлар таъсир қилади. а) оғирлик кучи
mg G = (1) б) ишқаланиш кучи
N f F = (2) бу ерда N-нормал босим кучи қуйидагича аниқланади.
0 cos 1 . = + − + G F F N к м эл (3) (3) тенгликдаги нормал босим кучини (2) тенгликка қўямиз
2 mg R mv f Fиш + = (4)
) cos ( 1
с) пахта бўлакчаларининг ўзаро таъсирини натижасидаги эластиклик кучи
l k Fэл = (5) II. Ишчи камерадаги хом ашё валиги сиртидаги пахта қатламини ҳаракат таҳлили
эл к м F mg F N − − = 1 . cos (6) (6) тенгликка пахта оқимининг марказдан қочма кучи ва эластиклик кучларининг қийматларини қўйиб ишчи камера деворига берадиган босим кучини аниқлаймиз. Бу ерда
марказдан қочма куч R mv F к м
. = , ва эластиклик кучи l k Fэл = га тенг.
2 cos (7)
l k mg R mv N − − = 1
бу ерда: − k пружина бикрлиги; − l сиқилиш масофаси; пахта оқимини ишчи камера деворига берадиган босим кучини ўрнатилган пружина бирклигига ва ишчи камерадаги хом ашё валигининг тезликларини турли хил қийматларидаги графикларини Maple дастуридан фойдаланиб таҳлил қиламиз.
2-расм. Пахта оқимининг ишчи камерадаги нормал босим кучининг ўзгариши пружина бикрлигини турли хил: k1= 1,42 Н/мм, k2= 2,25 Н/мм, k3=3,5 Н/мм қийматларида қамраш бурчагига боғлиқлик графиги
3-расм. Пахта оқимининг ишчи камерадаги нормал босим кучининг ўзгариши сиқилиш масофасини турли хил: l1 = 10 мм, l2 = 20 мм, l3 = 30 мм қийматларида қамраш бурчагига боғлиқлик графиги
“Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №2/2025 345
Технологии текстильной и легкой промышленности
4-расм. Пахта оқимининг ишчи камерадаги нормал босим кучи пахта оқим зичлигининг турли хил ρ1 = 300 кг/м3, ρ2 = 375 кг/м3, ρ3 = 450 кг/м3 қийматларида қамраш бурчагига боғлиқлик графиги
5-расм. Пахта оқимининг ишчи камерадаги ҳаракатининг сиқилиш масофаси ўзгаришини пружина бикрлигининг турли хил : k1= 1,42 Н/мм, k2= 2,25 Н/мм, k3=3,5 Н/мм қийматларида зичлигига боғлиқлик графиги
k N k g V k R v V l − − = cos 2
(8)
(8) тенгламадан пахта оқимининг ишчи камерада ҳаракатин пружинанинг сиқилишига боғлиқлик траекториялари Maple дастуридан фойдаланиб таҳлил қилинган: Хулоса. Хом ашё валиги чекка қисмидаги пахта бўлакчаси тезлигининг ўзгариши унинг нормал босим кучи таъсири катта эканлигини кўрсатди. Зичликнинг ошиб бориши хом ашё валиги тезлигига салбий таъсир этиб, нормал босим кучини оширади. Натижада, чеккада жойлашган пахта бўлакчаларининг тезлиги камаяди. Эластик элементни турли хил бикрликларида хом ашё валиги зичлиги унинг тезлигининг ошиши камера хажмининг ўзгариши ҳисобига 15% гача камайтириш имкони мавжудлиги аниқланди. Ишчи камера радиусининг ўзгариши ҳисобига эластик элементнинг турли хил бикрликларида хом ашё валиги чекка қисмидаги пахта бўлакчасининг тезлигини 3,2 м/сек. гача оширишга эришилди
References (7)
- 1. Azimjоn Пaрпiyev, Ilkҳоm Sabiроv, Aliшeр Usmankulоv, Nоdiр Navрuzоv “Study оf tҳe Influence оf Main оf tҳe Рegeneрatор Ginning Maчine оn tҳe Қualitative Indicatорs оf tҳe Fibeрs and Seeds” Э3S Web оf Cоnfeрences ICECAE 2021-п.304.
- 2. Парпиев А., Мардонов Б., Наврузов Н., Якубов К. “Моделирование процесса движения сырцового валика по поверхности переднего фартука камеры джина” Проблемы механики. №2. 2022. С.99-101.
- 3. K.N.Яkubоv, N.A.Navрuzоv, A.П.Пaрпiyev “Jin xоmaшё valigi ziчligini kalta tоlalaр miқdорi ўzgaрiшiga taъsiрi” Пaxta tоzalaш, tоъқimaчilik, еngil sanоat, matbaa iшlab чiқaрiш sоҳasida 6-расм. Пахта оқими ишчи камерадаги ҳаракат тезлигининг ўзгариши сиқилиш масофасига боғлиқлик графиги “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №2/2025
- Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари fan va taъlim integрatsiяlaшuvini рivоjlantiрiш tendentsiяlaрi mavzusidagi рesпublika miқёsidagi ilmiy–amaliy anjuman tўпlami 1-қism. Tошkent 2023-yil. 209-210 b.
- 4. А.Парпиев, Н.А.Наврузов. “Жин иш унумдорлигини чигитдаги қолдиқ толадорликка таъсирини ўрганиш” Тўқимачилик муаммолари ил. -теx. журнали. №4, 2018, 34-39 б
- 5. Левкович Б.А. “Элементы терории джинирование” Тошкент1938.-144 с.
- 6. Юнусов Р.Ф. “Повышение эффективности джина оснащением его новым типом рабочей камеры” Дисс...к. т. н. 2004. -64-67с. Наврузов Нодир Амонович – Техника фанлари бўйича фалсафа доктори Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти. Табиий толаларни дастлабки ишлаш технологияси» кафедра доценти. Тел (+99897)-706-31-88 Е-mail: nnavрuzоv86@gmail.cоm Якубов Камолиддин Нуритдин ўғли – Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти. «Табиий толаларни дастлабки ишлаш технологияси» кафедраси ассистенти Тел: (+99890)-428-14-47 (телеграм) Е-mail: kamоliddinяkubоv1447@gmail.cоm JUN TOLASI TARKIBIDAGI BEGONA ARALASHMALARNI TOZALASH MASHINASINING TEXNOLOGIK PARAMETRLARINI NAZARIY ASOSLASH Ismoyilov I.B., Qo‘ldoshev E.I., Ismoyilov F.B., Qayumov J.A. Buxoro davlat texnika universiteti. Annotasiya. Maqolada hozirgi kunda faoliyat olib borayotgan jun tolasini dastlabki ishlash korxonalaridagi tozalash texnologiyasidagi muammolar qisqacha tahlil qilingan. Jun tolasini titish mashinasining ishlash prinsipi yoritilgan. Mavjud titish mashinasi va ta’minlash moslamasining texnologik ko‘rsatgichlari keltirilgan. Tozalash mashinasining texnologik parametrlarini va riflali ta’minlash valiklarining jun bo‘laklariga ta’siri nazariy asoslangan. Ta’minlash valiklari orqali xomashyoga ta’sir etuvchi kuchlar aniqlangan va nazariy tahlil qilingan. Kalit so‘zlar: jun tolasi, titish-tozalash, sig‘im, ifloslik, zichlik, tezlik, saqlash, junni yuvish, kolosnik, ishqalanish, ta’minlagich. ТЕОРЕТИЧЕСКОЕ ОБОСНОВАНИЕ ТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ ПАРАМЕТРОВ МАШИНЫ ДЛЯ ОЧИСТКИ ШЕРСТЯНОГО ВОЛОКНА ОТ ПОСТОРОННИХ ПРИМЕСЕЙ. Исмайилов И.Б., Кулдошев Э.И., Исмайилов Ф.Б., Каюмов Ж.А. Бухарский государственный технический университет. Аннотация. В статье кратко проанализированы проблемы технологии очистки шерстяного волокна на предприятиях первичной переработки, действующих в настоящее время. Принцип работы машины для прокалывания шерстяного волокна освещен. Приведены технологические показатели действующей титрующей машины и устройства подачи. Теоретический обоснованы технологические параметры чистящей машины и влияние рифленых подающих роликов на куски шерсти. Были определены и теоретически проанализированы силы, действующие на сырьё через подающие ролики. Ключевые слова: шерстяное волокно, ситечко-очистка, емкость, грязь, плотность, скорость, хранение, стирка шерсти, тросик, трение, приманка. THEORETICAL SUBSTANTIATION OF TECHNOLOGICAL PARAMETERS OF A MACHINE FOR CLEANING WOOL FIBER FROM FOREIGN IMPURITIES. Ismailov I.B., Kuldoshev E.I., Ismailov F.B., Kayumov .J.A Bukhara state technical university. Annotation. The article briefly analyzes the problems of wool fiber cleaning technology at primary processing plants currently operating. The working principle of the wool fiber piercing machine is illuminated. The technological parameters of the current titrating machine and feeding device are given. The technological parameters of the cleaning machine and the effect of grooved feed rollers on pieces of wool are theoretically substantiated. The forces acting on the raw materials through the feed rollers were determined and theoretically analyzed. Key words: wool fiber, strainer-cleaning, capacity, dirt, density, speed, storage, wool washing, rope, friction, bait. “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №2/2025 347