Yigiruvchilar maxsus kiyimi uchun mato tanlashda gazlama namunalari xususiyatlarining tahlili

kirishuvchanlik, kuchli g‘ijimlanish, yirtilish va ishqalanishga mustahkamligi hamda rang barqarorligining pastligi hisoblanadi [1-3]. Paxta tolasiga polyestr tolasining qoʻshilishi yirtilish va ishqalanishga mustahkamlikni oshiradi, g‘ijimlanishini kamaytiradi. Paxta tolasiga laykra tolasining qoʻshilishi gazlamaning deformatsiyalanish xususiyatlarini va elastikligini oshiradi, shaklbarqarorligini taminlaydi. Paxta tolali matolarning afzalliklaridan kelib chiqib, jinsi-denim(bundan buyon denim deb yuritiladi) assortimenti jahonda ish kostyumiga moʻljallangan mato sifatida keng tarqalgan (IX asr boshlari). Bugungi kunda paxta va kimyoviy tolalar aralashmasidan denim matosi ishlab chiqarish urf boʻlmoqda hamda ushbu matoning paxta tolali assortimentida uchraydigan kamchiliklar bartaraf etilmoqda, fizik-mexanik xususiyatlari yaxshilanmoqda [4-5]. Respublikamizda 2017-yildan boshlab denim matosi ishlab chiqarish keng miqiyosda yoʻlga qoʻyildi (“BCT” MCHJ, Afrosiyob Jeans Tekstil MCHJ). Tadqiqot ishlari olib borilayotgan “BCT” MCHJ da tolaviy tarkibi, toʻqilishi, pardozlanishi turlicha boʻlgan 200 dan ortiq turdagi denim matolari ishlab chiqarilmoqda (1-jadval). Ushbu matolar orasidan SаnPiN 0294-11 hamda 1.3.1-jadval me’yorlariga javob beradigan 13 turdagi denim gazlama namunalari tanlab olindi (1-jadval). Yigiruvchilar maxsus kiyimi uchun tavsiya etilayotgan gazlama namunalari tolaviy tarkiblariga koʻra guruhlarga ajratilib “BCT” MCHJ dagi mato sifatini nazorat qilish boʻlimida hamda Toshkent toʻqimachilik va yengil sanoat instituti huzuridagi CentexUz sinov laboratoriyalarida tajriba sinovdan oʻtkazildi. Sinov natijalari 1-jadvalida beriladi. “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №5/2025 266 (sm3/m2s) Nam, % Gazlamaning havo va 3816-80 9237-2013 GOST 10 BCT-0366 Spacex 0.35 20 24 292 261 3 4 4 3 11300 50.0 76.7 13.2 10.2 nam oʻtkazuvchan Ariba ceramic blue 0.41 13.6 16 475 330 1 1 4 3 11000 52.8 61.1 19.4 8.6 od black 0.4 13.6 16 650 490 1 1 4 3 12000 55.6 63.9 15.8 6.6 3 BCT-0315 New 0.4 13.6 16 550 410 1 1 4 3 15200 71.1 63.9 14.3 8.4 blue 0.42 16.2 16 313 287 1 1 4 3 12550 70.0 74.4 33.3 7.6 5 BCT-0524 0.41 16 14 425 295 1 1 4 3 14600 52.2 61.1 15.8 8.2 blue 0.38 20 20 384 297 3 5 4 3 13300 64.4 75.0 5.2 7.3 7 Lola marine blue 0.37 16 14 444 311 3 6 4 3 18000 56.1 63.9 12.1 8.6 blue 0.35 16 14 452 309 4 4 4 3 13500 47.2 44.4 12.7 8.8 blue od black 0.38 20 20 365 287 5 4 4 3 19000 55.6 66.7 5.2 9.8 blue 0.37 20 20 285 251 4 4 4 3 13500 50.0 72.8 15.8 7.9 Venus marine blue 0.38 13.6 20 325 300 6 7 4 3 15100 67.2 80.6 24.6 8.5 blue 0.35 16 17.8 351 247 8 9 4 3 15700 50.6 60.6 6.3 5.1 (gigroskopik)ligi 1-jadval Yigiruvchilar maxsus kiyimi uchun tavsiya gazlamalarining fizik-mexanik va gigiyenik xususiyatlarini aniqlash boʻyicha “BCT” MCHJ va CentexUz sinov laboratoriyalarida oʻtkazilgan tajriba - sinov natijalari 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 12945-2022 GOST 19204-73 ISO Tanda Arqoq Tanda Arqoq Tanda Arqoq Quruq Hoʻl Sikl Tanda Arqoq Havo, g'ijimlanmasligi, % Gazlamaning chidamlili Gazlama ishqala gi, sikl 105-A04-2022 GOST nishga ning 11209-2014 ISO Gazlama rangi chidamliligi, ball 10878-70 GOST 4.8-2003 GOST 21790-2005 GOST kirishuvchanligi, Gazlamaning % yirtilish kuchi, N Gazlamaning (1N= 0.1kg) chiziqli zichligi, Gazlama ipining teks gi, mm qalinli Gazla GOST 11209-2014 GOST ma 11 BCT-0369 Oxford 2 Sason royal blue 13 Samurai marine BCT-0360 Olive 9 BCT-0360 Olive 4 Goksu imperial 8 Leyla imperial T/r Gazlama nomi Aralash tolali - 3-guruh Paxta tolali - 1-guruh Aralash tolali - 2-guruh Технологии текстильной и легкой промышленности Gazlamalar namunalari GOST 11209-2014 ga asosan tolaviy tarkibiga koʻra quyidagicha guruhlandi: - Paxta tolali mato: 100% paxta - 1-guruh; - Aralash tolali matolar: sintetik tola ≤ 20%, paxta tola ≥ 80% - 2-guruh; - Aralash tolali matolar: 20% dan 50% gacha sintetik tola - 3-guruh. 1. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra qalinligi oʻzgarishiga ta’siri Turli tolaviy tarkibli gazlama namunalari qalinligi GOST 10878-70 boʻyicha mato qalinligini oʻlchash asbobi-tolshinomer yordamida aniqlandi. Sinov natijalari 1-jadval va 1-rasmda grafik koʻrinishida keltirildi. 1-guruh gazlama namunalari 100% paxta tolasidan boʻlganligi hamda toʻquv iplari yoʻg‘onligi sababli qalinligi yuqoriligi aniqlandi, ya’ni paxta tolali gazlamalar strukturaviy tarkibiga koʻra aralash tolali gazlamalarga qaraganda qalinroq; 2-guruh aralash tolali gazlama namunalari tarkibidagi toʻquv iplari ingichkaligi hamda ularning zich joylashuvi hisobiga qalinligi oʻrtacha, ya’ni kam foizli laykra ingichka tolasi qoʻshilganda gazlama qalinligi pasayishi kuzatildi; 3-guruh gazlama namunalarida esa ingichka polyestr va laykra tolalari foiz hissasining koʻpligi hisobiga yupqalashganligi aniqlandi. 2. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra iplarning chiziqli zichligi oʻzgarishi. Paxta va aralash tolali gazlamalar chiziqli zichligi GOST 4.8-2003 talablari asosida bajarildi. Sinovlar TS EN ISO / IEC 17025 EURO LAB qurilmasi yordamida oʻlchanib quyidagi natijalar olindi. 0,5 0,41 0,4 0,4 0,42 0,41 0,38 0,37 0,35 0,38 0,35 0,37 0,38 0,35 0,4 Qalinligi, mm 0,3 0,2 0,1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Gazlama namunalari 1-rasm. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra qalinligining oʻzgarishi (GOST 10878-70) 1-guruh gazlama namunalari tanda va arqoq iplari boshqa guruh iplariga qaraganda qalin boʻlganligi sababli chizlik kichik; 2-guruh gazlama namunalari esa boshqa guruh namunalariga nisbattan iplari ingichka boʻlganligi bois zichlik yuqori; 3-guruh gazlama namunalari tanda 100% paxta tolasidan iborat boʻlishiga qaramasdan, tanda polyestr va laykra aralashganligi sababli tubdan farq qilmoqda. Bu guruhda tanda va arqoq iplari orasidagi tafovut ham yuqori (2-rasm). Ipning chiziqli zichligi, teks 20 20 20 20 20 17,8 13,6 13,6 13,6 16,2 16 13,6 16 16 16 16 16 14 16 16 14 14 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Gazlama namunalari Tanda Arqoq 2-rasm. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra ipning chiziqli zichligi oʻzgarishi (GOST 4.8-2003) “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №5/2025 268 Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари Gazlama namunalarining tolaviy tarkibiga koʻra chiziqli zichligi keltirilgan. Yuqoridagi grafik uchta guruh namunalar orasida 2-guruh yuqori natijani koʻrsatmoqda. Demak, arqoq ipiga qanchalik koʻp foizda sun’iy tola aralashganda shuncha miqdorda chiziqli zichlikka ta’sir qiladi. 3. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra yirtilish kuchining oʻzgarishi. Turli tolaviy tarkibli gazlama namunalarining yirtilish kuchi GOST 21790-2005 boʻyicha ASTM D1424-09-2003 ELMA TEAR (James Heal) elektron sinov qurilmasida bajarildi. Sinov natijalari 1-jadval va 3-rasmda grafik koʻrinishida keltirildi. 490 410 Yirtilish kuchi, N 425 384 444 452 365 292 285 325 351 330 287 295 297 311 309 287 261 251 300 247 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Gazlama namunalari Tanda Arqoq 3-rasm. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra yirtilish kuchining oʻzgarishi (GOST 21790-2005) 1-guruh gazlama namunalarida tanda boʻyicha yirtilishga mustahkamligining yuqoriligi qayd etildi, arqoq boʻyicha esa uchta guruh gazlama namunalari ichida oʻrta darajani koʻrsatdi, ya’ni paxta tolali gazlamalarda tanda boʻyicha iplar zichligi va yoʻg‘onligi evaziga yirtilishga mustahkamlik yuqori darajada; 2-guruh gazlama namunalari yirtilishga mustahkamligi oʻrta qiymatlarni koʻrsatdi, ya’ni zich joylashgan ingichka laykra tolali aralash iplardan toʻqilgan tanlangan gazlama namunalarining yirtilishga mustahkamligi oʻrta darajada. 3-guruh gazlama namunalarida yirtilishga mustahkamlik tanda boʻyicha arqoqqa nisbatan yuqori ekanligi aniqlandi, ya’ni koʻp foizda polyestr tolasi aralashganda denim gazlamasining mustahkamligi oshishi kuzatildi. 4. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra ishqalanishga chidamligining oʻzgarishi. Tolaviy tarkibi har xil boʻlgan gazlama namunalari GOST 12945-2014 va ISO 12947-2014 talablari asosida Martindale M-235 (Xitoy) sinov qurilmasida bajarildi. Sinov natijalari 1-jadval va 4-rasmda grafik koʻrinishida keltirildi. 13500 15100 15700 Ishqalanishga chidamlilik, sikl 14600 13300 11000 12000 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Gazlama namunalari 4-rasm. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra ishqalanishga chidamligining oʻzgarishi (GOST 12945-2014) “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №5/2025 269 Технологии текстильной и легкой промышленности 1-guruhdagi elastiklikka ega boʻlmasada mustahkam paxta tolali gazlama namunalari boshqa guruh namunalari ichida oʻrta darajani qayd etdi. Eng past koʻrsatkich-11000 sikl, yuqori koʻrsatkich-15200 sikl ekanligi qayd etildi; 2-guruh gazlama namunalarida esa laykra tolasi aralashgani hisobiga elastiklik ta’minlanib ishqalanishga chidamlilik yuqori darajani koʻrsatdi. Barcha gazlama namunalari ichida 19000 sikl ishqalanishga chidamligini tarkibi: 98% paxta, 2% laykradan iborat 9-tartib raqam bilan belgilangan gazlama namunasi koʻrsatdi; 3-guruh aralash tolaviy tarkibga ega gazlama namunalari ikkinchi guruh bilan solishtirilganda oʻrta darajani koʻrsatdi. E’tiborlisi bu guruhdagi namunalar deyarli bir-biriga yaqin natijani qayd etdi. Aralash tolaviy tarkibli gazlama namunalari boshqa turdagi tolaviy tarkibga ega boʻlgan namunalardan koʻra ishqalanishga chidamlidir. Ushbu tadqiqot natijalari GOST 11209-2014 da keltirilgan ishqalanishga chidamlilik koʻrsatkichlaridan afzal (1000÷19000 sikl) ekanligi aniqlandi. 5. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra rang chidamligining oʻzgarishi. Turli tolaviy tarkibga ega gazlama namunalarining rang chidamliligi ISO 105-A04-2022 va ISO 105-A01-99 talablari asosida AATCC-8 Crocmaster (Jeames Heal) elektron sinov qurilmasida bajarildi. Sinov natijalari 1-jadval va 5-rasmda grafik koʻrinishida keltirildi. Grafikdan koʻrinib turibdiki denim gazlamasi namunalari rang ishqalanishga chidamli boʻlganligi sababli quruq holda sinov natijalari 4 ball, hoʻl holdagi sinov natijalari esa 3 ball bilan baholandi. Denim gazlamalariga tabiiy boʻyoqlar hamda yuqori sifatli ishlov berish bosqichlaridan oʻtganligi sababli rangning ishqalanishga chidamli ekanligi yaqqol namoyon boʻldi. Denim gazlamasi yuvilish va ekspluatatsiya jarayonida rangi pasayib borsa-da iste’molchining ehtiyoji oshib boradi. 6. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra kirishuvchanligining oʻzgarishi. Turli tolaviy tarkibli gazlama namunalari kirishuvchanligi GOST 11209-2014 va GOST 8710-84 talablari asosida laboratoriya sharoitida yuvishdan keyin oʻtkazildi. Sinov natijalari 1-jadval va 2.3.5-rasmda grafik koʻrinishida keltirildi. 1-guruh gazlama namunalari tarkibi paxtadan iborat boʻlganligi sababli kirishuvchanligi juda kam. 2-guruh gazlama namunalari aralash tolali boʻlganligi sababli birinchi guruh gazlama namunalariga qaraganda koʻproq kirishdi, ammo uchinchi guruh gazlama namunalariga qaraganda esa kam kirishdi. 3-guruh gazlama namunalari tarkibida paxta kam boʻlganligi hamda qalinligi, chiziqli zichligi farq qilganligi sababli yuqori kirishuvchanlikni koʻrsatdi. Ayniqsa, 13-tartib raqami bilan belgilangan gazlama namunasi eng yuqori kirishuvchanlikni qayd etdi. 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 Ball 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Gazlama namunalari Quruq Ho'l 5-rasm. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra rang chidamligining oʻzgarishi (ISO 105-A04-2022) 7 9 1 1 1 1 1 1 3 4 5 3 4 6 8 Kirishuvchanligi, % 6 4 4 4 4 1 1 1 1 1 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Gazlama namunalari Tanda Arqoq 6-rasm. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra kirishuvchanligining oʻzgarishi (GOST 11209-2014) “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №5/2025 270 Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари Tarkibida aralash tolalar qoʻshilgan gazlama namunalarida yuvishdan keyin kirishuvchanlik, paxta tolali gazlamalarga qaraganda yuqori boʻlishi asoslandi. 7. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra g‘ijimlanmasligining oʻzgarishi. Paxta va aralash tolali gazlama namumnalari g‘ijimlanmasligi GOST19204-73 me’yorlari asosida JIS-L-1059-1 (ISO 2313) qurilmasida bajarildi. Sinov natijalari 1-jadval va 7-rasmda grafik koʻrinishida keltirildi. 90,0 76,7 72,8 80,6 75,0 74,4 80,0 71,1 70,0 67,2 66,7 64,0 56,1 61,1 63,9 63,9 63,9 70,0 61,1 60,6 Gijimlanmaslik, % 52,8 55,6 55,6 50,0 50,0 60,0 52,2 50,6 47,2 44,4 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Gazlama namunalari Tanda Arqoq 7-rasm. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra g‘ijimlanmasligining oʻzgarishi (GOST 19204-73) 1-guruh gazlama namunalari boshqa guruh namunalariga qaraganda oʻrta va yuqori natijani qayd etdi. Tanda va arqoq iplari koʻrsatkichlari orasida farq ham juda yaqin. 2-guruh gazlama namunalari past va oʻrta natijani koʻrsatdi. Aralash tolaviy tarkib gazlama namunasi g‘ijimlanmasligiga sezilarli ta’sir qilgan. 3-guruh gazlama namunalaridan yuqori natijalar olindi. Ayniqsa 12-tartib raqami bilan belgilangan gazlama namunasi eng yuqori g‘ijimlanmaslik qiymatini qayd etdi. Paxta tolasi qoʻshilgan gazlamadan koʻra aralash tolali gazlama namunamlari yuqori g‘ijimlanmaslik koʻrsatkichlarini qayd etdi. Gazlamaga polyestr va laykra aralashganganda g‘ijimlanishga qarshilik kuchayishi hisobiga bunday tarkibli gazlamalar kam g‘ijimlanadi. 8. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra havo oʻtkazuvchanligining oʻzgarishi. Tolaviy tarkibiga koʻra guruhlangan gazlama namunalarining havo oʻtkazuvchanligi ISO 9237-2013 va GOST 12088-77 talablari asosida AP-360 SM qurilmasi orqali aniqlandi. Sinov natijalari 1-jadval va 8-rasmda grafik koʻrinishida keltirildi. Har bir gazlama namunasining havo oʻtkazuvchanligi quyidagi formula yordamida hisoblandi: B = Vср · 10000 S , sm3 /sm2· s (1) 33,3 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 Bunda: Vср – bitta namuna boʻyicha havoning oʻrtacha oʻtishi, sm3·s; S – sinov namunasi maydoni, sm2 Havo oʻtkazuvchanligi sm3/m2s 15,8 5,2 12,1 12,7 5,2 13,2 15,8 24,6 19,4 15,8 14,3 6,3 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 1-guruh gazlama namunalari 100% paxta ya’ni tabiiy toladan tarkib topganligi sababli eng yuqori havo oʻtkazuvchanlikni qayd etdi. Ayniqsa 4-tartib raqami bilan belgilangan gazlama namunasi birinchilikni oldi. Havo oʻtkazuvchanlik gazlamaning koʻplab faktorlari (tolaviy tarkibi, qalinligi, oʻrilishi, chiziqli zichligi v.b.) ga bevosita bog‘liq Gazlama namunalari 8-rasm. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra havo oʻtkazuvchanligining oʻzgarishi (ISO 9237-2013) “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №5/2025 271 Технологии текстильной и легкой промышленности hisoblanadi. Shu sababdan tabiiy toladan tayyorlangan gazlama yuqori havo oʻtkazuvchanlikka egaligini koʻrsatdi; 2-guruh gazlama namunalari kam aralash tolaviy tarkib (2% laykra)li boʻlganligi sababli oʻrta darajani koʻrsatdi; 3-guruh gazlama namunalari bir biridan farq qiluvchi natijalarni qayd etdi. Nisbatan tarkibida paxta tolasi koʻproq boʻlgan 12-tartib raqamli gazlama namunasi chiziqli zichligining yuqori (ingichka ip)ligi hamda sarja 2/1 oʻrilishi sababli 24,6 sm3/sm2s havo oʻtkazuvchanlikka egaligi aniqlandi. 9. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra gigroskopikligining oʻzgarishi. Tolaviy tarkibiga koʻra turli gazlama namunalari gigroskopik (nam oʻtkazuvchan) ligi GOST 3816-80 va GOST 6611.4-73 talablari asosida MD-6P hamda FD-600 sinov qurilmalarida bajarildi. Sinov natijalari 1-jadval va 9rasmda grafik koʻrinishida keltirildi. Gazlama namunalarining namlikni oʻtkazish koʻrsatkichi quyidagi formula bilan aniqlandi: Wо = mn − mq.e mn−mq × 100%, % (2) Bunda: mn – gazlama namunasining nam massasi, gr; mq – gazlama namunasining quruq massasi, gr. mq.e – quruq eksikatorda 4 soat davomida saqlangan namuna massasi, gr. 1-guruh gazlama namunalari oʻrtacha koʻrsatkichlarni qayd etdi; 2-guruh gazlama namunalari yuqori daraja natijalarni koʻrsatdi; 3-guruh gazlama namunalari esa past va oʻrta daraja natijalarni berdi. Kam aralash tolaviy tarkibli gazlama namunalari boshqa gazlama namunalariga nisbattan yaxshi gigroskopiklikka ega. Boʻyash va yakuniy pardozlash jarayonlari gazlamalarning nam oʻtkazuvchanlik qobiliyatini yomonlashtiradi. Biroq, aralash matolar yaxshilangan gigroskopiklik koʻrsatkichlariga ega. Ular bu koʻrsatkich boʻyicha sof paxta mato namunalaridan ustundir, ortiqcha miqdori taxminan 20% ni tashkil qiladi. Bu gigroskopiklik nuqtai nazaridan yuqori haroratlar uchun kiyim matolarining ajoyib ijobiy xususiyati. 10. Gazlama namunalarini kompleks baholash. Gazlama namunalarining sifatini baholash ishi metodologiyaga muvofiq amalga oshirildi. Tabiiy sifat koʻrsatkichlarining differensial baholari “X” 2-jadvalning yuqori qismida qayd etilgan. Jadvalning ikkinchi qismida sifat koʻrsatkichlarining reyting baholari keltirilgan. Taqqoslangan namunalar sifati boʻyicha uning yomonlashuvi boʻyicha quyidagi tartibda joylashtirilgan: 9-10-5-6-11-4-3-12-2-7-8-1-13. Mato namunalarini belgilash yuqoridagi jadvaldagi tayyor namuna raqamlariga mos keladi (1, 2, 3-jadvallar). A. B. Markovich va V. D. Shapovalovlar tomonidan 2- va 3-jadvallardagi maʼlumotlarga muvofiq obyektlar sifatining reyting baholarini solishtirish boʻyicha taklif qilingan shkala boʻyicha 7-tanlama yaxshi baho, 12- va 9-tanlamalar esa qoniqarli baho oladi. Ammo 6 va 3 namunalar “yomon” deb baholanadi Tarkibi va toʻquv jihatidan ma’lum bir maqsad uchun optimal mato variantini tanlash uchun keng qamrovli reyting sifatini baholash ishlatilgan (1,2,3-jadvallar). 12-tartib raqam bilan belgilangan gazlama namunasi sifat koʻrsatkichlari boʻyicha eng oqilona hisoblanadi (3-jadval). X1 - Gazlama qalinligi, mm; X2 - Gazlama tanda ipining chiziqli zichligi, teks; 20,0 8,6 6,6 8,4 7,6 8,2 7,3 8,6 8,8 9,8 10,2 7,9 8,5 5,1 Nam oʻtkazuvchanlik, % 10,0 0,0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Gazlama namunalari 9-rasm. Gazlama tolaviy tarkibiga koʻra gigroskopikligining oʻzgarishi (GOST 3816-80) “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №5/2025 272 Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари 2-jadval Tabiiy sifat koʻrsatkichlari namunasi t/r i Gazlama X1 X2 X3 X4 X5 X6 X7 X8 X9 X10 X11 X12 X13 X14 1 0.41 13.6 16 475 330 1 1 4 3 11000 52.8 61.1 19.4 8.6 2 0.4 13.6 16 650 490 1 1 4 3 12000 55.6 63.9 15.8 6.6 3 0.4 13.6 16 550 410 1 1 4 3 15200 71.1 63.9 14.3 8.4 4 0.42 16.2 16 313 287 1 1 4 3 12550 70 74.4 33.3 7.6 5 0.41 16 14 425 295 1 1 4 3 14600 52.2 61.1 15.8 8.2 6 0.38 20 20 384 297 3 5 4 3 13300 64 75 5.2 7.3 7 0.37 16 14 444 311 3 6 4 3 18000 56.1 63.9 12.1 8.6 8 0.35 16 14 452 309 4 4 4 3 13500 47.2 44.4 12.7 8.8 9 0.38 20 20 365 287 5 4 4 3 19000 55.6 66.7 5.2 9.8 10 0.35 20 24 292 261 3 4 4 3 11300 50 76.7 13.2 10.2 11 0.37 20 20 285 251 4 4 4 3 13500 50 72.8 15.8 7.9 12 0.38 13.6 20 325 300 6 7 4 3 15100 67.2 80.6 24.6 8.5 13 0.35 16 17.8 351 247 8 9 4 3 15700 50.6 60.6 6.3 5.1 3-jadval Sifat koʻrsatkichlarini darajali baholash, R namunasi t/r i Gazlama X1 X2 X3 X4 X5 X6 X7 X8 X9 X10 X11 X12 X13 X14 R Oʻrin 1 2.5 11.5 8.5 3 3 11 11 7 7 13 8 10.5 3 4.5 103.5 9 2 4.5 11.5 8.5 1 1 11 11 7 7 11 6.5 8 5 12 105 10 3 4.5 11.5 8.5 2 2 11 11 7 7 4 1 8 7 7 91.5 5 4 1 5 8.5 11 9.5 11 11 7 7 10 2 4 1 10 98 6 5 2.5 7.5 12 6 8 11 11 7 7 6 9 10.5 5 8 110.5 11 6 7 2.5 3.5 7 7 7 4 7 7 9 4 3 12.5 11 91.5 4 7 9.5 7.5 12 5 4 7 3 7 7 2 5 8 10 4.5 91.5 3 8 12 7.5 12 4 5 4.5 6.5 7 7 7.5 13 13 9 3 111 12 9 7 2.5 3.5 8 9.5 3 6.5 7 7 1 6.5 6 12.5 2 82 2 10 12 2.5 1 12 11 7 6.5 7 7 12 11.5 2 8 1 100.5 7 11 9.5 2.5 3.5 13 12 4.5 6.5 7 7 7.5 11.5 5 5 9 103.5 8 12 7 11.5 3.5 10 6 2 2 7 7 5 3 1 2 6 73 1 13 12 7.5 6 9 13 1 1 7 7 3 10 12 11 13 112.5 13 91 91 91 91 91 91 91 91 91 91 91 91 91 91 X3 - Gazlama arqoq ipining chiziqli zichligi, teks; X4 - Gazlamaning tanda ipi boʻyicha yirtilish kuchi, N; “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №5/2025 273 Технологии текстильной и легкой промышленности “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №5/2025 274