Poyabzal ishlab chiqarishda bichuvchi malakasining charmdan foydalanish koeffitsiyentiga ta’sirining ilmiy tahlili

Adabiyotlar (40)

1. 1. Практикум по конструированию изделий из кожиi. В. M. Kлючникова., T.С. Koчеткова., A.Н. Kaлита и др. M., 1985г, с. 202-207.
2. 2. Майорова Н.З. Проектирование деталей верха обуви строчечно-клеевого метода крепления.-Тематический сборник научных трудов МТИЛПа.Конструирование и технология изделий из кожи. М., 1979.
3. 3. Haydarov A.A. Poyabzal va charm-attorlik buyumlarni modellashtirish asoslari. “Sharq”, Toshkent. 2007.-218 b.
4. 4. A.A. Haydarov, A.K. Kamalov. Charm buyumlarni konstruksiyalash. T. , – 1999. – 302 b.
5. 5. В.М. Ключникова и др. Практикум по концруированию изделий из кожи. - М. 1985. –336 с.
6. 6. Макарова Б.C. Моделирование и концруирование обуви колодок. М. 1987. POYABZAL ISHLAB CHIQARISHDA BICHUVCHI MALAKASINING CHARMDAN FOYDALANISH KOEFFITSIYENTIGA TA’SIRINING ILMIY TAHLILI Uzoqova L.P. Buxoro davlat texnika universiteti. Annotatsiya. Ushbu maqolada poyabzal ishlab chiqarishda charm materiallaridan foydalanish koeffitsiyentiga bichuvchi malakasining ta’siri ko‘rib chiqiladi. Bichishning texnologik va tashkiliy jihatlariga, jumladan charm nuqsonlari, uning qalinligi, tuzilishi va topografik zonalarini hisobga olishga alohida e’tibor qaratilgan. Bichuvchining tajribasi va kasbiy mahorati ishlab chiqarish chiqindilari darajasiga, mahsulot tannarxiga va andazalarni oqilona joylashtirishga bevosita ta’sir qilishi ko‘rsatilgan. Charmdan foydalanish samaradorligini baholash usullari, jumladan, statistik tahlil, detallarning joylashuvchanlik koeffitsiyentlari va qiymat koeffitsiyentlarini hisoblash keltirilgan. Tayanch so‘zlar: charm materiallarini bichish, charmdan foydalanish koeffitsiyenti, bichuvchining malakasi, ishlab chiqarish chiqindilari, charm xoma-ashyosi, ishlab chiqarish samaradorligi, joylashtirish, qiymat koeffitsiyenti, poyabzal ishlab chiqarish, charm topografiyasi, cheprak, vorotok, charm navi, bichishni avtomatlashtirish. НАУЧНЫЙ АНАЛИЗ ВЛИЯНИЯ КВАЛИФИКАЦИИ РАСКРОЙЩИКА НА КОЭФФИЦИЕНТ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ КОЖИ В ОБУВНОМ ПРОИЗВОДСТВЕ Узакова Л.П. Бухарский государственный технический университет. Аннотация. В данной статье рассматривается влияние квалификации кройщика на коэффициент использования кожевенных материалов в производстве обуви. Особое внимание уделено технологическим и организационным аспектам раскроя, включая учет дефектов кожи, ее толщины, структуры и топографических зон. Показано, что опыт и профессиональное мастерство раскройщика оказывают непосредственное влияние на уровень производственных отходов, Ключевые слова: раскрой кожевенных материалов, коэффициент использования кожи, квалификация раскройщика, отходы производства, кожевенное сырьё, эффективность производства, укладываемость, ценностный коэффициент, обувное производство, топография кожи, чепрак, вороток, сорт кожи, автоматизация раскроя. SCIENTIFIC ANALYSIS OF THE IMPACT OF CUTTER QUALIFICATION ON LEATHER UTILIZATION EFFICIENCY IN FOOTWEAR PRODUCTION Uzakova L.P. Bukhara state technical university. Abstract. This article examines the influence of a cutte's qualifications on the on leather utilization efficiency in footwear production. Special attention was paid to the technological and organizational aspects of cutting, including taking into account leather defects, its thickness, structure, and topographic zones. It has been shown that the cutter's experience and professional skills directly influence the level of production waste Keywords: cutting of leather materials, leather utilization coefficient, cutter qualification, production waste, leather raw materials, production efficiency, stackability, value coefficient, footwear production, leather topography, cover, collar, leather grade, cutting automation. “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №6/2025
7. Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари Yengil sanoatning jadal rivojlanishi, raqobatning kuchayishi va resurslarni tejashning qat’iy talablari sharoitida charm xom-ashyosidan oqilona foydalanish muammosi alohida ahamiyat kasb etadi. Charm eng qimmatbaho va qimmatbaho tabiiy materiallardan biri sifatida qayta ishlashda, ayniqsa bichish bosqichida, ehtiyotkorlik bilan va texnologik jihatdan asoslangan yondashuvni talab qiladi. Charm materialidan foydalanish samaradorligi nafaqat tayyor mahsulot tannarxiga, balki chiqindilar darajasiga, shuningdek, ishlab chiqarishning ekologik barqarorligiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Charmdan foydalanish koeffitsiyentini oshirish bilan bog‘liq moddiy yo‘qotishlarni kamaytirish ham iqtisodiy, ham ekologik jihatdan muhim vazifa hisoblanadi. Chorva mollari sonining kamayishi, tabiatni muhofaza qilish qonunchiligining qat’iylashtirilishi va iqlim o‘zgarishi tufayli sifatli teri xom-ashyosi tanqisligi ortib borayotgan hozirgi sharoitda undan foydalanish samaradorligi birinchi o‘ringa chiqmoqda. Raqamli texnologiyalar va avtomatlashtirilgan bichish tizimlarining rivojlanishi tadqiqotga qo‘shimcha dolzarblik bag‘ishlaydi, ular yuqori aniqlikka qaramay, har doim ham nuqsonlar, qalinlikning o‘zgarishi va tuzilishning bir xil emasligi kabi terining barcha individual xususiyatlarini hisobga olmaydi. Aynan shunday hollarda bichuvchining malakasi va tajribasida ifodalangan inson omili hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Bundan tashqari, mahalliy va xorijiy amaliyotda charm materiallaridan foydalanish samaradorligiga inson omilining ta’sirini kompleks baholash usullarining еtishmasligi kuzatilmoqda, bu ham ushbu ishning ilmiy va amaliy ahamiyatini belgilaydi. Kasbiy kompetensiyalarni tahlil qilish, ularning ishlab chiqarish natijalari bilan bog‘liqligi va xodimlar malakasini oshirish yondashuvlarini ishlab chiqish - bularning barchasi sohani takomillashtirish va uning raqobatbardoshligini oshirishga muhim hissa qo‘shadi. Zamonaviy charm mahsulotlari ishlab chiqarishda xom-ashyodan foydalanish samaradorligi raqobatning kuchayishi va tabiiy resurslarning cheklanganligi sharoitida alohida ahamiyat kasb etadi [1,2]. Charm noyob fizik-mexanik xususiyatlarga ega bo‘lgan tabiiy material bo‘lib, mahsulot tannarxiga va ishlab chiqarish chiqindilari darajasiga bevosita ta’sir ko‘rsatadigan bichish texnologiyasiga alohida yondashuvni talab qiladi [3,4]. Charmdan foydalanishning yuqori koeffitsiyenti xarajatlarni kamaytirishga va ishlab chiqarishning iqtisodiy samaradorligini oshirishga, shuningdek, atrof-muhitga salbiy ta’sirni kamaytirishga yordam beradi
8. [5]. Charm materiallarini bichish murakkab texnologik jarayon bo‘lib, u ko‘plab omillarni hisobga olishni talab qiladi: material tuzilishining bir xil emasligi, nuqsonlarning mavjudligi, qalinlik va mustahkamlikdagi farqlar, shuningdek, bichiladigan qismlarning konfiguratsiya xususiyatlari [6,7]. Har bir charm o‘zining shakli va sifat xususiyatlari bilan noyobdir, bu esa yuzada naqshlarni oqilona joylashtirish vazifasini sezilarli darajada murakkablashtiradi
9. [1]. Bunday sharoitda bichuvchi malakasining roli birinchi o‘ringa chiqadi, chunki aynan tajribali mutaxassis charm resursidan optimal foydalanishga qodir, chiqindilarni minimallashtiradi va tayyor mahsulotlarning sifatini oshiradi
10. [9]. Tadqiqotning dolzarbligi bichuvchi malakasining charmdan foydalanish koeffitsiyentiga ta’siri haqidagi bilimlarni tizimlashtirish, shuningdek, ushbu ko‘rsatkichni baholash va oshirish bo‘yicha uslubiy yondashuvlarni ishlab chiqish zarurati bilan bog‘liq
11. [10]. Charm sanoatidagi zamonaviy tendensiyalar avtomatlashtirilgan bichish tizimlarini joriy etishga qaratilgan, ammo inson omili, ayniqsa, nostandart materiallar va murakkab detallar bilan ishlashda asosiy bo‘g‘in bo‘lib qolmoqda
12. [11]. Shu sababli, kasbiy ko‘nikmalar va texnologik parametrlarni tahlil qilishni o‘z ichiga olgan kompleks yondashuv bichish jarayonlarini takomillashtirish va ishlab chiqarish samaradorligini oshirish uchun asosdir
13. [12]. Ushbu ishda bichuvchi malakasining charm materiallaridan foydalanishga ta’sirining asosiy nazariy va amaliy jihatlari ko‘rib chiqilgan, ilmiy tadqiqotlar va amaliy kuzatuvlar natijalari “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №6/2025
14. Технологии текстильной и легкой промышленности keltirilgan. Materialdan foydalanishning statistik xususiyatlarini tahlil qilish, chiqindilarni baholash usullari va turli nav va qalinlikdagi charmlar bilan ishlashning texnologik xususiyatlariga alohida e’tibor qaratilmoqda
15. [13]. Turli o‘lcham va turdagi mahsulotlar to‘plamlarini birlashtirishga asoslangan, shuningdek, poyabzal qismlariga yuklarni taqsimlashni hisobga olgan holda bichishni optimallashtirish bo‘yicha tavsiyalar taklif etiladi
16. [14]. Tadqiqotning maqsadi bichuvchi malakasining charmdan foydalanish koeffitsiyentiga ta’sirini belgilovchi qonuniyatlarni aniqlash, shuningdek, poyabzal ishlab chiqarishda charm materiallaridan foydalanish samaradorligini oshirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat
17. [15]. Charm materiallarini bichish jarayoni ularning har bir alohida bo‘lagi uchun o‘ziga xos bo‘lgan murakkab shakli tufayli jiddiy qiyinchiliklar bilan bog‘liq. Terining turli qismlari bir xil bo‘lmagan xususiyatlarga ega, oldindan aytib bo‘lmaydigan miqdorda va joylarda nuqsonlar uchraydi, bichish uchun shablonlar turli xil ko‘rinishga ega. Ishni muvaffaqiyatli bajarish uchun bichuvchi bularning hammasini hisobga olishi, ishni puxta rejalashtirishi va iloji boricha tez bajarishi kerak. Bichuvchining yuqori malakasi materialdan foydalanish koeffitsiyentiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi, ish unumdorligini oshiradi va bichiladigan detallarning sifatini yaxshilaydi. Ishchining kasbiy mahorati oshishi bilan materialdan foydalanishning ish me’yorlari o‘zgartirilishi kerak, bu tegishli hisob-kitoblarda koeffitsiyentlarning pasayishida aks etadi. Poyabzal tagcharmi uchun charm materiallarini bichish bo‘yicha tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, kesuvchining malakasi normal taqsimot bo‘yicha materialdan foydalanish maydoniga ta’sir qiladi. Bu malaka darajasini o‘rtacha foydalanish foizi va o‘rtacha kvadratik og‘ish bo‘yicha baholash imkonini beradi. Baholash uchun boshqa parametrlarga chetki va shablonlararo chiqindilar hajmi, shuningdek, tizimli bichimdagi burchak og‘ishlari kiradi. Charm nuqsonlari bilan bog‘liq chiqindilarni aniqlash uchun uning Poyabzalning ustki qismi uchun charm yuzasini ishlatish foizini oshirish uchun detallarni ikki komplektdan bichish tavsiya etiladi, chunki bir xil o‘lcham va artikuldagi buyumlarni bichish turli o‘lcham yoki artikullarni birlashtirishga qaraganda kamroq foyda keltiradi. Boshqa texnologik talablarni qo‘yadigan turli o‘lcham va shakldagi shablonlarni qo‘shish chiqindilar miqdorini kamaytiradi va materialdan foydalanish samaradorligini oshiradi. Turli o‘lcham va turdagi detallar to‘plamini birlashtirish (masalan, erkaklar va bolalar poyabzali) teridan yanada oqilona foydalanishga yordam beradi. Poyabzal ishlab chiqarishda va uni ekspluatatsiya qilishda ustki detallar har xil yuklanishlarga uchraydi: mas’uliyatliroq elementlar (paypoq, yubka, old bo‘lak) charmning markaziy qismlaridan, mas’uliyatsizroq elementlar (ort bo‘lak, bersa) esa chetki qismlaridan tayyorlanadi. Komplektning asosiy detallari yuzalarining solishtirma ko‘rsatkichlari dastlabki zagotovkaning turi va konstruksiyasiga bog‘liq holda 20% dan 85% gacha oraliqda o‘zgaradi. Poyabzalning ustki qismi uchun charm materiallarni komplekt bichish sharoitida, mas’uliyatli va kamroq mas’uliyatli elementlarning solishtirma maydonlari qiymatlari bir-biriga yaqin bo‘lgan komplektlar qo‘llanilgandagina, qoplama qism to‘g‘ridan-to‘g‘ri maqsadda ishlatilishi mumkin. Buning sababi shundaki, qoplama qismning solishtirma og‘irligi taxminan 0,45 dan 0,55 gacha bo‘lib, bu charmning sifatiga bog‘liq. Poyabzalning ustki qismiga charm bichishda mas’uliyatli detallarning solishtirma yuzasi 0,5 dan kam bo‘lganda, masalan, botinka yoki charm qo‘njli etikni bichishda cheprak qismidan unumli foydalanilmaydi. Buning sababi shundaki, kichikroq mas’uliyatli elementlar, masalan, boldir, dumba va qo‘ltiqlar, muqarrar ravishda qopqoq sohasidan kesib tashlanadi. Mas’uliyatli detallarning solishtirma yuzalari bilan farq qiladigan ikki turdagi komplektlar birlashtirilgandagina charmdan o‘z vazifasi bo‘yicha to‘liq foydalanish mumkin. Bunda kombinatsiya tarkibidagi mas’ul detallar yuzasining o‘rtacha tortilgan ko‘rsatkichi 0,5 ga intilishi kerak. Turli modeldagi poyabzal komplektlari orasidagi optimal nisbat V.I. Pimenov tomonidan ishlab chiqilgan. U charmning qoplama qismidan belgilangan maqsadda maksimal darajada samarali foydalanishni ta’minlaydi. Shu bilan birga, poyabzalning pastki qismi еtarlicha barqaror “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №6/2025
18. Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари topografiya bilan tavsiflanadi. Cheprak hayvonning dumg‘aza va chanoq sohasidagi terining zichlashgan joylarida maksimal qalinlikka еtishi qayd etilgan. Gardon topografiyasi belning aniq ifodalanganligi va o‘rta chiziqqa tomon yo‘g‘onligining asta-sekin kamayib borishi bilan xarakterlanadi. Etak qismining qalinligi orqa oyoqdan oldingi oyoq tomon kamayib boradi. Bir charm ichida qalinlikning topografik zonalar bo‘yicha taqsimlanishi u yoki bu tomonga sezilarli darajada o‘zgarishi mumkin. Lekin o‘rtacha qalinlikdagi (15 tadan kam bo‘lmagan) charmlar partiyasi tahlil qilinganda yuqorida keltirilgan barqaror qonuniyat namoyon bo‘ladi. Charm kesuvchilarga odatda 20 ta charmdan iborat partiya berilganligi sababli, bu qoidani bichishda samarali qo‘llash mumkin. Qalinlikning o‘rtacha kvadratik og‘ishi (a) va uning o‘rtacha qiymati o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlandi. Shuning uchun ham turli usulda oshlangan charmlarda o‘rtacha qalinligi bir xil bo‘lgan charm zonalarining solishtirma qiymatlari turlicha bo‘ladi. Ishlov berish jarayonida arralanadigan va randalanadigan charmlar, bu jarayonlardan o‘tmaydigan charmlardan (a = 0,33 - 0,38 mm) farqli o‘laroq, kamroq o‘rtacha kvadratik og‘ish (a = 0,18 - 0,21 mm) bilan tavsiflanadi. Poyabzalning pastki qismi uchun charm materiallari qalinligi bo‘yicha toifalarga bo‘linadi, ularning har biri ma’lum bir vazifaga javob beradi. M. M. Bernshteyn ko‘rsatganidek, terining o‘rtacha qalinligi bo‘yicha ajratish eng oqilona tasnifdir. Biroq, o‘rtacha qalinlikni o‘lchashdagi qiyinchiliklar bilvosita parametrlardan foydalanishga majbur qiladi - standart nuqtadagi va oqish nuqtasidagi qalinlik. Qalinligi cheprak uchun belgilangan chegaradan past bo‘lgan charmlar quyi kategoriyaga kiritiladi. Poyabzalning pastki qismi uchun charmdan foydalanish foizini detallarning o‘zini ham, dastlabki materialning qalinligini ham hisobga olgan holda hisoblash kerak. Charmning qalinligi uning turli qismlarida bir xil bo‘lmaganligi sababli, avval ma’lum detallarni bichish uchun yaroqli bo‘lgan qalinlikdagi zonalar maydonlarining solishtirma foiz qiymatlarini aniqlash kerak. Shunday qilib, o‘rtacha o‘lchangan taxlanuvchanlik nafaqat har bir alohida detalning taxlanuvchanligiga, balki charmdan bichilgan har bir turdagi detallar soniga ham bog‘liq. Har bir detalning qalinligi me’yorlanganligi sababli, etak detallarini faqat qalinligi davlat standartida belgilangan talablarga javob beradigan charm qismlaridan bichish mumkin. Poyabzalni ekspluatatsiya qilishda etakning har xil detallari turlicha yuklanishlarga uchraydi: ba’zilari ko‘p marta egilishga va ishqalanishga, boshqalari faqat ishqalanishga chidaydi, ba’zilari esa (masalan, flikalar) asosan bosimga uchraydi va boshqa ta’sirlarga deyarli uchramaydi. Erkaklar poyabzali ayollar poyabzaliga nisbatan zichroq va qalinroq materiallardan tayyorlanadi, shuning uchun alohida detallar har xil turdagi charmdan va uning har xil zonalaridan bichiladi. Materialdan qanchalik ko‘p mas’uliyatli detallar qirqib olinadigan bo‘lsa, charmdan shunchalik samarali va tejamli foydalaniladi. Detallarning yo‘l qo‘yiladigan minimal qalinligi davlat standarti yoki texnik sharoitlar talablariga muvofiq charmning joylanuvchanligi, zichligi va sifati, shuningdek, yo‘l qo‘yilmaydigan nuqsonlarning undan foydalanishga ta’siri kabi omillarni hisobga olgan holda belgilanadi. Erkaklar poyabzali tagcharmining eng qimmat detali tagcharm bo‘lib, u maksimal qalinlikka ega bo‘lishi, charmning eng yaxshi qismlaridan tayyorlanishi va minimal nuqsonlarga ega bo‘lishi kerak. Taglikning qiymat koeffitsiyenti bir deb qabul qilinadi. Boshqa turdagi poyabzallarning tagcharmlari va boshqa elementlari kam qalinlikka ega bo‘lib, kam qimmatli hisoblanadi, shuning uchun ular charmning sifatsiz joylaridan bichiladi, shu bilan birga nuqsonlar soni ko‘proq bo‘lishiga yo‘l qo‘yiladi. Qiymat koeffitsiyenti ma’lum bir detalning kesilgandan keyingi minimal qalinligining erkaklar poyabzali tagcharmining minimal qalinligi 4,2 mm ga nisbati sifatida hisoblanadi. Taxlanuvchanlik koeffitsiyenti yuqori bo‘lgan detallarni bichishda bu koeffitsiyent past bo‘lgan detallarga nisbatan charm maydonidan ratsional foydalanishga erishiladi. Bundan tashqari, cheprakdan bichiladigan detallar chekka zonalardagi elementlarga qaraganda uzoqroq xizmat qiladi, bu ularning yuqori qiymat koeffitsiyentlarida o‘z aksini topadi (1-jadval). “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №6/2025
19. Технологии текстильной и легкой промышленности 1-jadval. Charm dеtallari va ularning qiymat koeffitsiеnti № Dеtal nomi Qo‘llanish sohasi / Talablar Qiymat koeffitsiеnti
20. 1. Taglik (erkaklar poyabzali) Maksimal qalinlik, eng yaxshi zonadan 1.00
21. 2. Taglik (boshqa turdagi poyabzal) Qalinligi kamroq, kamroq sifatli zonadan 0.75
22. 3. Patak Kamroq bosim, ko‘proq dеfеktlarga yo‘l qo‘yiladi 0.60
23. 4. Flik (yig‘ma poshna) Asosan bosimga uchraydi 0.45
24. 5. Zich bo‘lmagan dеtal Kam foydali zonadan 0.35 Detallar zichligining ta’siri qiymat koeffitsiyenti yordamida hisobga olinadi, u ma’lum bir detal materiali zichligining etalon sifatida qabul qilingan va charmning qoplama qismidan bichilgan erkaklar poyabzali tagcharmi materiali zichligiga nisbati sifatida aniqlanadi. Kamroq mas’uliyatli elementlar, masalan, tagliklar tagliklarga qaraganda ko‘proq nuqsonlarga yo‘l qo‘yishi mumkin. Shuning uchun nuqsonlar soni ko‘p bo‘lgan materialdan kamroq mas’uliyatli detallar va kamroq mas’uliyatli detallar esa ko‘proq olinadi. Shuni inobatga olib, qiymat koeffitsiyentini hisoblashda charm materialidan oqilona foydalanishda nuqsonlarning ta’sirini inobatga olish zarur. Xulosa qilib aytganda, bichuvchining malakasi charm materiallaridan foydalanish koeffitsiyentini oshirishda va natijada poyabzal ishlab chiqarishning iqtisodiy samaradorligida asosiy rol o‘ynaydi. Yuqori malakali mutaxassis nafaqat chiqindilarni minimallashtirishga, balki tayyor mahsulotlarning sifatini yuqori darajada ta’minlashga qodir, bu esa raqobat kuchayib borayotgan va resurslar cheklangan sharoitda ayniqsa muhimdir. Shunday qilib, o‘tkazilgan tahlil natijalari mutaxassislarning malakasini tizimli ravishda oshirish, shuningdek, charm materiallaridan foydalanish samaradorligini baholash va nazorat qilish usullarini ishlab chiqish zarurligini ta’kidlaydi. Bu charm sanoatini barqaror rivojlantirish garovi bo‘lib, mahsulotlarning raqobatbardoshligini oshirish bilan birga qimmatbaho tabiiy resurslarni tejash imkonini beradi. Foydalanilgan adabiyotlar
25. 1. Иванов Б.Я. Производство модельной обуви.-1951.-djvu.online/file/r3ZmzA9MiYTHX. Классическое руководство по технологии производства обуви, включая аспекты рационального использования кожевых материалов.
26. 2. Петров П.П., Сидоров С.С. Экономика и эффективность в кожевенном производстве // Журнал кожевенной промышленности. – 2020. – №3. – С. 34–42.
27. 3. Кузнецова А.В. Физико-механические свойства кожи и их влияние на технологические процессы. – СПб.: Наука, 2017. – 198 с.
28. 4. Соловьёв М.М. Технология раскроя и использования кожи в обувном производстве. — М.: Кожгалантерея, 2019. – 312 с.
29. 5. Журавлёв В.Г. Экологические аспекты использования кожевых материалов // Экология и промышленность России. – 2021. – Т. 29, №5. – С. 15–22.
30. 6. Морозов Е.Н. Особенности раскроя нестандартных кожевых материалов // Вестник мехатроники и легкой промышленности. – 2018. – №2. – С. 56–60.
31. 7. Дмитриев А.А. Анализ дефектов кожи и их влияние на качество изделий. – М.: Техносфера, 2016. – 145 с.
32. 8. Смирнова Л.В. Оптимизация размещения лекал при раскрое кожевых материалов // Материалы конференции «Легпром 2020». – М., 2020. – С. 123–128.
33. 9. Павлов С.С. Влияние профессиональной подготовки раскройщика на эффективность использования сырья // Производство обуви. – 2019. – №4. – С. 50 – 55.
34. 10. Федоров Д.Д. Методики оценки коэффициента использования кожевых материалов. – СПб.: ЛПИ, 2021. – 220 с. “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №6/2025
35. Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари
36. 11. Николаев К.В. Автоматизация раскроя кожи: возможности и ограничения // Индустрия обуви. – 2022. – №1. – С. 18–25.
37. 12. Романова Т.А. Комплексный подход к повышению эффективности кожевенного производства. – М.: Легпром, 2020. – 190 с.
38. 13. Ефремов П.П. Статистический анализ отходов при раскрое кожевых материалов. // Технологии легкой промышленности. – 2018. – №6. – С. 44–49.
39. 14. Лапина Н.Н. Рациональное использование комплектов деталей при раскрое обуви // Обувное производство. – 2019. – №3. – С. 38–43.
40. 15. Пименов В.И. Оптимизация соотношения комплектов обуви для максимального использования кожи. – М.: Кожгалантерея, 2017. – 175 с. UDK 66.091.2 ИССЛЕДОВАНИЯ ТЕХНИКИ МОКРОГО ВАЛЯНИЯ-НУНОФЕЛТИНГ НА РАЗЛИЧНЫХ ШЕЛКОВЫХ ТКАНЯХ 1Ихтиярова Г.А., 2Рахматова Г.Н., 2Асадова С.С. 1Ташкентский государственный технический университет, 2Бухарский государственный технический университет. Аннотация. В статье приведены исследование о технике нунофелтинг или нуновойлок – сравнительно нового, но уже достаточно популярного вида искусства. А также приведены примеры о способах сухого и мокрового валяния. В исследовании приведены техника нунофелтинга и на его основе созданы аксессуары, предметы интерьера для одежды в основном из шёлка. В качестве основы нунофелтинга можно использовать шелк, хлопок, лен и шерсть. Ключевые слова: нунофелтинг, мокрое валяние, сухое валяние, нуновойлок, аксесуары, шелк, шерсть. TURLI XIL IPAK MATOLARI UCHUN NUNOFELTING – HO‘L NAMATLASH USULINI TADQIQ ETISH 1Ixtiyarova G.A., 2Raxmatova G.N., 2Asadova S.S. 1Toshkent davlat texnika universiteti, 2Buxoro davlat texnika universiteti. Annotatsiya. Maqolada turli xil ipak matolari haqida ma’lumot keltirilgan hamda nunofelting texnikasi tadqiq etilgan. Nunofelting bu nisbatan yangi, ammo allaqachon mashhur bo‘lgan san’at turi. Shuningdek namatlash, quruq va nam namatlash usullari haqida misollar keltirilgan. Tadqiqotda nunofelting texnikasi va uning asosida, asosan, ipakdan tikilgan kiyim uchun aksessuarlar va interyer buyumlari yaratilgan. Undan tashqari ipak, paxta, zig‘ir va jun matolari xam nunofelting uchun asos sifatida ishlatilishi mumkin. Kalit so‘zlar: nunofelting, nam namatlash, quruq namatlash, aksessuarlar, ipak, jun. RESEARCH OF WET FELTING TECHNIQUE - NUNO FELTING ON VARIOUS SILK FABRICS 1Ixtiyarova G.A., 2Raxmatova G.N., 2Asadova S.S. 1Tashkent state technical university, 2Bukhara state technical university. Annotation. The article provides research about the technique of nunofelting or nunofelting - a relatively new, but already quite popular art form. And examples are given of methods of dry and wet felting. The study presents the nunofelting technique and, on its basis, accessories and interior items for clothing, mainly made of silk, are created. Silk, cotton, linen and wool can be used as the basis for nunofelting. Key words: nunofelting, wet felting, dry felting, nunofelt, accessories, silk, wool. Изготовление деталей одежды формованием является одним из перспективных направлений развития технологии швейных изделий. Особый интерес представляет создание промышленной технологии формования войлочных деталей непосредственно из волокнистого сырья, минуя стадию изготовления материала. Изделия из войлока дают возможность не только обеспечивать уникальные теплозащитные и гигиенические свойства одежды, но и получать интересные декоративные эффекты. Расширение области применения “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №6/2025 301