Қовоқ уруғи қобиғининг синдириш кучларини аниқлаш методикаси

Development of science and technology Scientific and technical journal №1/2026 20 Texnika, texnologiya va jihozlar Тадқиқот методологияси. Қовоқ уруғи мағзини ажратишда ундаги намликни минимал ҳолатга келтириб олишимиз лозим. Махсус қуритгичда уруғ таркибидаги намлик миқдорини чиқариш мақсадида куритгичнинг ҳар бир полкасида 10 гр дан маҳсулот 5 соат вақт мобайнида қуритилди. Қуритилган ҳар бир полкадаги уруғларнинг абсолют ва нисбий намликлари аниқлаб олинди. Абсолют намлик деб 1 м3 ҳавода мавжуд бўлган грамм ҳисобидаги сув буғларига айтилади. Wаб= 𝑚1−𝑚2 𝑚1 (1) Нисбий намлик-атмосферадаги сув буғининг ҳақиқий порcиал босимини шу температурадаги унинг максимал порсиал босимига нисбатининг фоизларда олинган қийматидир. Wн= 𝑚1−𝑚2 𝑚2 (2) Мутлақ қуруқ ҳавода нисбий намлик нолга тенг, тўйинган ҳавода эса 100% бўлади. Қуйида полкалардаги намлик миқдорини ҳисоблаймиз. Юқори полка: m1=10 гр; m2= 6,09 гр. Wаб= 𝑚1−𝑚2 𝑚1 = 10−6,09 10 = 0,391 = 39,1% Wн= 𝑚1−𝑚2 𝑚2 = 10−6,09 6,09 = 0,642 = 64,2 % Ўрта полка: m1=10 гр; m2= 6,03 гр. Wаб= 𝑚1−𝑚2 𝑚1 = 10−6,03 10 = 0,397 = 39,7% Wн= 𝑚1−𝑚2 𝑚2 = 10−6,03 6,03 = 0,658 = 65,8 % Пастки полка: m1=10 гр, m2= 6,02 гр. Wаб= 𝑚1−𝑚2 𝑚1 = 10−6,02 10 = 0,398 = 39,8% Wн= 𝑚1−𝑚2 𝑚2 = 10−6,02 6,02 = 0,661 = 66,1 % Пастки полкада қуритилган қовоқ уруғларини WР-300- материалларни синаш учун универсал қурилмада бевосита ҳўл қовоқ уруғи билан биргаликда уруғ мағзини ажратиш ишлари олиб борилди. Экспериментал қурилма кичик гуруҳ тажрибалари учун махсус ишлаб чиқилган бўлиб, аниқ конструкцияси, оддий бошқаруви ва алмаштирилиши осон бўлган аксессуарларга эга. Синов учун намуналар юқори ва пастки траверсалар орасига маҳкамланади. Қаттиқлик намуналари ўзаро қўзғалмас ва ҳаракатланувчи таглик ўртасида ўрнатилади. Синов кучи қўлда бошқариладиган гидравлик тизим ёрдамида яратилади ва қаршилик индикаторига эга катта босим монометрида кўрсатилади. Материалларни синовдан ўтказишда классик тортишиш, эгилиш ва қаттиқлик синовларини ўтказишда WР-300 ўқув пакети асосий тест материалларини тўлиқ тушуниш учун махсус ишлаб чиқилган. Қурилма батафсил назарий ва амалий материаллар хусусиятларини ўзида жамлаган мослаштирилган дастурий таъминотдан иборат бўлиб, материал хусусиятлари дастурий таъминотга киритилади [2]. 1-расм. WР-300- Материалларни синаш учун универсал қурилма “Fan va texnologiyalar taraqqiyoti” Ilmiy-texnikaviy jurnal №1/2026 21 Technique, technology and equipment WP-300 нинг экспериментлар диапазони асосий блокдаги кучланиш ва Бринелл қаттиқлик синовларини қамраб олади. Қўшимча аксессуарлар ёрдамида сиқиш, букиш, кесиш ва майдалаш синовлари амалга оширилиши мумкин. Диск ва спирал камонларни ҳам синаб кўриш мумкин. Экспериментал қурилма кичик гуруҳ тажрибалари учун махсус ишлаб чиқилган бўлиб, аниқ дизайн, оддий операция ва осонгина алмаштириладиган аксессуарларга эга. Узатувчи намуналар юқори ва пастки шпаллар орасига маҳкамланади. Қаттиқлик намуналари шпал ва таглик ўртасида маҳкамланади. Синов кучи қўлда бошқариладиган гидравлик тизим томонидан ишлаб чиқарилади ва қаршилик кўрсаткичи билан катта босим ўлчагичида кўрсатилади. Териш индикатори намунанинг чўзилишини кўрсатади. Экспериментал қурилма, шунингдек, электрон куч ва жой алмашишни ўлчаш билан жиҳозланиши мумкин [3]. 1-жадвал. Қуйида эксперимент ўтказилаётган қовоқ уруғларининг ўлчамлари келтирилган Қовоқ уруғи № Эни, мм Қалинлиги, мм Баландлиги, мм Юзаси, мм2 1(ҳўл) 6 3 13,8 18 2(ҳўл ) 6 3,05 13,2 18,3 3(қуруқ ) 6 2,2 12,3 13,2 4(қуруқ) 6 2 12 12 WP-300 маълумотлар йиғиш тизимидан фойдаланиб, ўлчанган куч ва жой алмашиш қийматлари компьютерга ўтказилиши мумкин, у ерда уларни дастурий таъминот ёрдамида таҳлил қилиш мумкин. Аниқланиши лозим бўлган кўрсаткичлар кўрсатилиб иш бошланади. Қуйида уруғларга 20 кН гача куч берилганда деформацияланиш даражалари графикларини кўришимиз мумкин. A. Ҳўл қовоқ уруғида деформацияланиш графиклари Development of science and technology Scientific and technical journal №1/2026 22 Texnika, texnologiya va jihozlar B. Қуруқ қовоқ уруғида деформацияланиш графиклари “Fan va texnologiyalar taraqqiyoti” Ilmiy-texnikaviy jurnal №1/2026 23