Научная статья
O'zbekcha
Open Access
Маҳаллий паст октанли автомобил бензинининг физик-кимёвий хоссалари ва унинг бензол сақлаган фракциясини аниқлаш
Аннотации
Maqolada ko‘mir yoqilg’isi yonadigan sanoat korxonalaridan, xususan g‘isht pishiruv zavodlaridan chiqayotgan zararli tutun gazlarini absorbsiya usuli bilan tozalash texnologiyasi o‘rganilgan. Ma’lumki, bunday korxonalar sutkasi 150 000-200 000 m³ tutun gazlarini atmosferaга chiqaradi. Tadqiqotda oltingugurt, azot va uglerod oksidlari kabi zararli komponentlarni samarali ajratish uchun yangi absorber qurilmasi konstruksiyasi ishlab chiqilgan. Tutun gazlari va absorbent oqimlarining gidrodinamikasi tahlil qilingan, fazalaro massa almashinish jarayoni optimallashtirilgan. Jarayonga ta’sir etuvchi asosiy omillar (harorat, oqim tezligi, konsentratsiya) o‘rganilgan va ularning optimal qiymatlari aniqlandi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, taklif etilayotgan texnologiya zararli gazlar miqdorini 75-85% ga kamaytiradi. To‘yingan absorbent asosida qishloq xo‘jaligi uchun mineral o‘g‘it ishlab chiqarish imkoniyatlari asoslangan. Absorbentni retsirkulyatsiya qilish tizimi sarfni 40% ga kamaytiradi. Texnologiyaning iqtisodiy samaradorligi va o‘rnatish qulayligi kichik va o‘rta korxonalarda ham tijoratlashtirish imkoniyatlarini beradi. Kalit so‘zlar: tutun gazlari, absorbsion, oltingugurt oksidi, azot oksidi, uglerod oksidi, absorber qurilmasi, ekologik tozalash, mineral o‘g‘it, retsirkulyatsiya tizimi. Development of science and technology Scientific and technical journal №2/2026 99
бензинароматик углеводородларазеотроп ҳайдашэкстракцияректификацияадсорбция DETERMINATION OF THE PHYSICOCHEMICAL PROPERTIES OF LOCAL LOWOCTANE AUTOMOBILE GASOLINE AND ITS BENZENE-CONTAINING FRACTION 1Fozilov S.F.1Maxmudov M.J.2Murtazayev F.I. 1Bukhara state technical university2Karshi state technical university
Дунёда автомобиль бензинларига қўйилаётган экологик талаблар жиддийлашиб бормоқда. Бунинг асосий сабаби автотранспорт воситаларидан чиқаётган заҳарли газларнинг, хусусан, ёнмай қолган ароматик углеводородларнинг ҳосилалари бўлиб, улар ҳавода оғир ва инсон организми, атроф-муҳит учун жиддий хавф туғдирмоқда. Ушбу мақолада маҳаллий паст октанли автомобиль бензинининг физиккимёвий хоссалари ва унинг бензол сақлаган фракциясини аниқлаш тадқиқот натижалари келтирилган.
Environmental requirements for gasoline are becoming increasingly stringent in the world. The main reason for this is the production of toxic gases from vehicles, in particular, unburned aromatic hydrocarbons, which are heavier than air and pose a serious danger to the human body and the environment. This article presents the results of research on the physicochemical properties of local low-octane automobile gasoline and the determination of its benzene-containing fraction.
Литература (8)
- 1. Козлов Е.Г., Емельянов Ю.И. и др. Новые промышленные катализаторы риформинга для получения бензина с октановым числом 96-98 // Катализ в промышленности. – 2003. – №6. – С. 13-15.
- 2. Абдульминев К.Г. Становление и развитие процесса каталитического риформинга: учеб. пособие / К.Г. Абдульминев; УГНТУ. – Уфа: Изд-во УГНТУ, 2003. – 117 с.
- 3. Крачилов Д.К., Крачилов Д.Д. Анализ эффективности работы некоторых зарубежных и отечественных катализаторов риформинга на промышленных установках России // Нефтепереработка и нефтехимия. – 2003. – № 1. – С. 21-23.
- 4. М.Ж. Махмудов. Методы снижения содержания ароматических углеводородов в бензиновых фракциях // Мир нефтепродуктов. Научно-технический журнал. Вестник нефтяных компаний. – Москва, 2016. -№6. -С. 31-36.
- 5. Махмудов М.Ж., Наубеев Т.Х., Сапашов И.Я., Темиров А.Ҳ. Способ снижения ароматических углеводородов в составе автобензине // Universum: Технические науки. – Москва, 2020. – № 5 (74). – С 63-65.
- 6. Махмудов М.Ж., Ахмедов У.К. Автомобиль бензинлари таркибида ароматик углеводородлар ва бензол миқдорини камайтириш усуллари // Фан ва технологиялар тараққиёти. – Бухоро, 2020. -№3. – 57-64 б.
- 7. Махмудов М.Ж., Нарметова Г.Р., Хайитов Р.Р., Адизов Б.З., Бозоров Ғ.Р. Модификация низкооктанового бензина для улучшения его эколого – эксплуатационных характеристик. Монография. – Т.: «НАВРУЗ», 2019. – 240 с.
- 8. М.Ж. Махмудов, Г.Р. Нарметова. Исследование автомобильного бензина АИ-80 с целью улучшения его свойств // Узбекский химический журнал. – Ташкент, 2016. -№4. -С. 85-90. KO‘MIR YOQILG‘ISI YONADIGAN TIZIMLARDAN CHIQAYOTGAN ZARARLI TUTUN GAZLARINI TOZALASH TEXNOLOGIYASI Sharipov N.Z., Fazlitdinov J.R. Buхoro davlat texnika universiteti. Annotatsiya. Maqolada ko‘mir yoqilg’isi yonadigan sanoat korxonalaridan, xususan g‘isht pishiruv zavodlaridan chiqayotgan zararli tutun gazlarini absorbsiya usuli bilan tozalash texnologiyasi o‘rganilgan. Ma’lumki, bunday korxonalar sutkasi 150 000-200 000 m³ tutun gazlarini atmosferaга chiqaradi. Tadqiqotda oltingugurt, azot va uglerod oksidlari kabi zararli komponentlarni samarali ajratish uchun yangi absorber qurilmasi konstruksiyasi ishlab chiqilgan. Tutun gazlari va absorbent oqimlarining gidrodinamikasi tahlil qilingan, fazalaro massa almashinish jarayoni optimallashtirilgan. Jarayonga ta’sir etuvchi asosiy omillar (harorat, oqim tezligi, konsentratsiya) o‘rganilgan va ularning optimal qiymatlari aniqlandi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, taklif etilayotgan texnologiya zararli gazlar miqdorini 75-85% ga kamaytiradi. To‘yingan absorbent asosida qishloq xo‘jaligi uchun mineral o‘g‘it ishlab chiqarish imkoniyatlari asoslangan. Absorbentni retsirkulyatsiya qilish tizimi sarfni 40% ga kamaytiradi. Texnologiyaning iqtisodiy samaradorligi va o‘rnatish qulayligi kichik va o‘rta korxonalarda ham tijoratlashtirish imkoniyatlarini beradi. Kalit so‘zlar: tutun gazlari, absorbsion, oltingugurt oksidi, azot oksidi, uglerod oksidi, absorber qurilmasi, ekologik tozalash, mineral o‘g‘it, retsirkulyatsiya tizimi. Development of science and technology Scientific and technical journal №2/2026 99