Asosiy kontentga o'tish
Ilmiy maqola O'zbekcha Open Access

Турли конструкциядаги қозиқчали-планкали барабанларнинг ифлосликларни ажралиш жараёнига таъсири

ХАМРОЕВА М.Ф., МУХАМЕДЖАНОВА С.Ф., ТУЙЧИЕВ Т.О.

Nashr
1-son
Sahifalar
295–301
Nashr etildi
01.02.2025
Ko'rishlar
7 6

Annotatsiyalar

Maqola Mazmuni

“Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №1/2025 294 Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари оралиқ масофаси бир хил ўлчамда ўрнатилди. 270 мм ли қопламани ясаш учун 322 мм узунликда ва эни 300 мм темир лист кесиб олинди. Кесиб олинган темир листнинг 322 мм бўлган томонининг икки четидан планка ҳосил қилиш учун 55 мм дан эгилди. Икки томони 55 мм дан эгилган темир листни радиуси 135 мм бўлган айлана квадрантини штамплаш ёрдамида ҳосил қилинди. Шундан сўнг эгилган юзадан 300 оралиқда икки қатор қозиқчаларни шахмат шаклда ўрнатилиши учун 12 мм ўлчамдаги тешиклар очилди. Очилган тешикларга 12 мм диаметрда ва қопламадан чиқиб турувчи қисмининг узунлиги 65 мм бўлган қозиқчалар пайвандлаш ёрдамида қотирилди. Қозиқчалар қотирилган қопламалар бир-бирига планкаларда очилган тешикларда гайка болтлар билан қотирилди. Тайёрланган қозиқчалар ўрнатилган қопламалар валга фланец ёрдамида мустаҳкамланди. Қозиқчали-планкали барабаннинг умумий диаметри 400 мм, қозиқчалар ўрнатиладиган қопламанинг диаметри 270 мм, қозиқчаларнинг узунлиги 65 мм Қозиқчали-планкали барабаннинг умумий диаметри 400 мм, қозиқчалар ўрнатиладиган қопламанинг диаметри 300 мм, қозиқчаларнинг узунлиги 50 мм (мавжуд вариант) Қозиқчали-планкали барабаннинг умумий диаметри 400 мм, қозиқчалар ўрнатиладиган қопламанинг диаметри 240 мм, қозиқчаларнинг узунлиги 80 мм Қозиқчали-планкали барабаннинг умумий диаметри 400 мм, қозиқчалар ўрнатиладиган қопламанинг диаметри 210 мм, қозиқчаларнинг узунлиги 95 мм 1-расм. Қозиқчали-планкали барабанларнинг турли хил вариантдаги конструкцияларининг схемаси Тозалаш жараёнида қозиқча ва планкаларнинг баландлигининг ошиши натижасида пахта оқимининг қалинлигини ошириш ва планка ҳосил қиладиган ҳаво оқимини оширишга эришиш мумкинлигини кўриб чиқамиз. Қозиқчали-планкали барабанларнинг турли хил вариантдаги конструкцияларининг схемаси 1-расмда келтирилган. Тадқиқот вариантларидаги қозиқчали-планкали барабанлар ўрнатилган тозалагичда олиб борилган тадқиқот натижалари ускунанинг иш унумдорликлари бўйича қуйидаги 1÷3жадвалларда келтирилган. Тадқиқотларда Нам-77 селекция навидаги пахтани тозалашдан “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №1/2025 295 Технологии текстильной и легкой промышленности олдинги намлиги 8,11 ва 8,6 %ларда ва ифлослиги 7,5; 10,3 %лардаги пахта хом ашёсидан фойдаланилди. Дастлабки тажрибаларимизда тадқиқот вариантларидаги қозиқчали-планкали барабанларни 1ХК ускунасидаги каби саккизтасини ҳам тўлиқ бир хил конструкциядан фойдаланамиз. 1-жадвал Қозиқчали-планкали барабанлари такомиллаштирилган тозалагичда олиб борилган тадқиқот натижалари (иш унумдорлик 3 тонна/соат) d=210 mm; l=95 mm I нав III нав d=300 mm; l=50 mm d=270 mm; l=65 mm d=240 mm; l=80 mm т/р Кўрсаткичлар I нав III нав 1. Пахтанинг намлиги, % 8,11 8,6 8,11 8,6 8,11 8,6 8,11 8,6 2. Пахтанинг ифлослиги, % 7,5 10,3 7,5 10,3 7,5 10,3 7,5 10,3 I нав III нав I нав III нав 3. Тозалагичдан сўнг ифлослиги, % 4,55 5,96 4,22 5,60 4,16 5,50 4,22 5,62 4. Тозалагичдан сўнг пахтанинг титилганлиги, % 88,41 82,74 95,76 91,98 97,86 93,45 95,34 91,77 5. Тозалагичдан сўнг чигит шикастланишининг ошиши, % 0,73 0,75 0,66 0,68 0,71 0,75 0,66 0,68 Амалий тадқиқот натижаларининг таҳлили. Тозалаш ускунасининг иш унумдорлиги 3 тонна/соатни ташкил этиб, қозиқчали-паланкали барабаннинг умумий диаметри 400 мм, ички қобиғининг диаметри 300 мм ва қозиқчаларининг баландлиги 50 мм ни ва I нав пахта хом ашёси қайта ишланганда ифлосликнинг камайиши 4,55% гача, пахтанинг титилганлик даражаси 88,41% ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,73 % ташкил этди. III навда эса ифлосликнинг камайиши 5,96% гача, пахтанинг титилганлик даражаси 82,74% ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,75 % ташкил этди. Қозиқчали-планкали барабанинг умумий диаметри 400 мм, ички қобиғининг диаметри 270 мм ва қозиқчаларининг баландлиги 65 мм ни ва I нав пахта хом ашёси қайта ишланганда ифлосликнинг камайиши 4,22 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 95,76 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,66 %ни ташкил этди. III навда эса ифлосликнинг камайиши 5,60 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 91,98 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,68 % ташкил этди. Қозиқчали-паланкали барабан ички қобиғининг диаметри 240 мм ва қозиқчаларининг баландлиги 80 мм ни ва I нав пахта хом ашёси қайта ишланганда ифлосликнинг камайиши 4,16 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 97,86 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,71 %ни ташкил этди. III навда эса, ифлосликнинг камайиши 5,50 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 93,45 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,75 %ни ташкил этди. Қозиқчали-паланкали барабан ички қобиғининг диаметри 210 мм ва қозиқчаларининг баландлиги 95 мм ни ва I нав пахта хом ашёси қайта ишланганда ифлосликнинг камайиши 4,22 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 95,34 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,66 %ни ташкил этди. III навда эса ифлосликнинг камайиши 5,62 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 91,77 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,68 %ни ташкил этди. Қозиқчали-планкали барабан қозиқчаларининг узунлиги катталашиб, ички қобиқнинг диаметри кичрайишида чигит механик шикастланишининг ошиши камайишига эришилмоқда. Бунга асосий сабаблардан бири қозиқчали-планкали барабан планкаларининг ҳам узунлиги ошиб, улар томонидан ҳосил қилинаётган ҳаво оқимининг кўпайиши натижасида пахтани тўрли юзадан зарба судраб ўтишда ҳаракатланишига ижобий таъсир “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №1/2025 296 Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари этиши ва ҳаво оқимининг ажралган ифлосликларни тўрли юза тешикларидан чиқиб кетишини жадаллаштириши ҳисобланади. 2-жадвал Қозиқчали-планкали барабанлари такомиллаштирилган тозалагичда олиб борилган тадқиқот натижалари (иш унумдорлик 5 тонна/соат) d=210 mm; l=95 mm I нав III нав d=300 mm; l=50 mm d=270 mm; l=65 mm d=240 mm; l=80 mm № Кўрсаткичлар I нав III нав 1. Пахтанинг намлиги, % 8,11 8,6 8,11 8,6 8,11 8,6 8,11 8,6 2. Пахтанинг ифлослиги, % 7,5 10,3 7,5 10,3 7,5 10,3 7,5 10,3 3. Тозалагичдан сўнг ифлослиги, % 4,70 6,20 4,34 5,76 4,26 5,63 4,33 5,78 4. Тозалагичдан сўнг пахтанинг титилганлиги, % 83,58 78,33 92,61 88,62 95,13 90,72 92,19 88,83 I нав III нав I нав III нав 5. Тозалагичдан сўнг чигит шикастланишининг ошиши, % 0,75 0,76 0,63 0,66 0,69 0,72 0,68 0,70 Тозалаш ускунасининг иш унумдорлиги 5 тонна/соатни ташкил этиб, қозиқчалипаланкали барабаннинг умумий диаметри 400 мм, ички қобиғининг диаметри 300 мм ва қозиқчаларининг баландлиги 50 мм ни ва I нав пахта хом ашёси қайта ишланганда ифлосликнинг камайиши 4,70 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 83,58 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,75 %ни ташкил этди. III навда эса ифлосликнинг камайиши 6,20% гача, пахтанинг титилганлик даражаси 78,33 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,76 %ни ташкил этди. Қозиқчали-паланкали барабанинг умумий диаметри 400 мм, ички қобиғининг диаметри 270 мм ва қозиқчаларининг баландлиги 65 мм ни ва I нав пахта хом ашёси қайта ишланганда ифлосликнинг камайиши 4,34 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 92,61 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,63 %ни ташкил этди. III навда эса ифлосликнинг камайиши 5,76 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 88,62 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,66 %ни ташкил этди. 3-жадвал Қозиқчали-планкали барабанлари такомиллаштирилган тозалагичда олиб борилган тадқиқот натижалари (иш унумдорлик 7 тонна/соат) d=210 mm; l=95 mm I нав III нав d=300 mm; l=50 mm d=270 mm; l=65 mm d=240 mm; l=80 mm т/р Кўрсаткичлар I нав III нав 1. Пахта намлиги, % 8,11 8,6 8,11 8,6 8,11 8,6 8,11 8,6 2. Пахтанинг ифлослиги, % 7,5 10,3 7,5 10,3 7,5 10,3 7,5 10,3 I нав III нав I нав III нав 3. Тозалагичдан сўнг ифлослиги, % 4,86 6,40 4,38 5,84 4,31 5,72 4,38 5,85 4. Тозалагичдан сўнг пахтанинг титилганлиги, % 79,59 73,92 90,93 87,36 93,45 89,25 90,72 87,36 5. Тозалагичдан сўнг чигит шикастланишининг ошиши, % 0,77 0,83 0,62 0,69 0,64 0,67 0,67 0,69 Қозиқчали планкали барабан ички қобиғининг диаметри 240 мм ва қозиқчаларининг баландлиги 80 мм ни ва I нав пахта хом ашёси қайта ишланганда ифлосликнинг камайиши “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №1/2025 297 Технологии текстильной и легкой промышленности 4,26 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 95,13 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,69 %ни ташкил этди. III навда эса ифлосликнинг камайиши 5,63 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 90,72 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,72 %ни ташкил этди. Қозиқчали-планкали барабан ички қобиғининг диаметри 210 мм ва қозиқчаларининг баландлиги 95 мм ни ва I нав пахта хом ашёси қайта ишланганда ифлосликнинг камайиши 4,33 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 92,19 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,68 %ни ташкил этди. III навда эса ифлосликнинг камайиши 5,78% гача, пахтанинг титилганлик даражаси 88,83 %ни, чигит механик шикастланишини ошиши 0,68 %ни ташкил этди. Тозалаш ускунасининг иш унумдорлиги 7 тонна/соатни ташкил этиб, қозиқчали- паланкали барабаннинг умумий диаметри 400 мм, ички қобиғининг диаметри 300 мм ва қозиқчаларининг баландлиги 50 мм ни ва I нав пахта хом ашёси қайта ишланганда ифлосликнинг камайиши 4,86 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 79,59 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,77 %ни ташкил этди. III навда эса ифлосликнинг камайиши 6,40 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 73,92 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,83 %ни ташкил этди. Қозиқчали-паланкали барабанинг умумий диаметри 400 мм, ички қобиғининг диаметри 270 мм ва қозиқчаларининг баландлиги 65 мм ни ва I нав пахта хом ашёси қайта ишланганда ифлосликнинг камайиши 4,38 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 90,93 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,62 %ни ташкил этди. III навда эса ифлосликнинг камайиши 5,84 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 87,36 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,69 %ни ташкил этди. Қозиқчали-паланкали барабан ички қобиғининг диаметри 240 мм ва қозиқчаларининг баландлиги 80 мм ни ва I нав пахта хом ашёси қайта ишланганда ифлосликнинг камайиши 4,31 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 93,45 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,64 %ни ташкил этди. III навда эса ифлосликнинг камайиши 5,72 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 89,25 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,67 %ни ташкил этди. Қозиқчали-паланкали барабан ички қобиғининг диаметри 210 мм ва қозиқчаларининг баландлиги 95 мм ни ва I нав пахта хом ашёси қайта ишланганда ифлосликнинг камайиши 4,38 %гача, пахтанинг титилганлик даражаси 90,72 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,67 %ни ташкил этди. III навда эса, ифлосликнинг камайиши 5,85% гача, пахтанинг титилганлик даражаси 87,36 %ни, чигит механик шикастланишининг ошиши 0,69 %ни ташкил этди. Ускунанинг иш унумдорлиги ошиши билан тозалагичдан сўнг чигитнинг механик шикастланишининг ошиши мавжуд қозиқчали-планкали барабанда 0,2 %ни ташкил этса, қозиқчалар узунлигининг ошиши ва ички қобиқнинг кичрайишида эса аксинча чигитнинг механик шикастланиши 0,2-0,3 %ларга камаймоқда. Демак, қозиқчалар ва планкаларнинг баландлигининг ошиши чигитнинг механик шикастланганлигининг ошишига мавжуд қозиқчали барабанларга нисбатан камроқ салбий таъсир этиши аниқланмоқда. Маълумки, пахтани тозалаш жараёнида хом ашёни қанчалик даражада титилганлиги юқори бўлса, ифлослик илашган толали юзаларни очилиши ва уларни тўрли юза билан ишқаланиш эҳтимолини ошириб, тозалаш самарадорлигини ошишига хизмат қилади. Тозалагичдан сўнг пахтани титилганлик даражаси барча тадқиқот вариантларида ускунанинг иш унумдорлигини ошиши билан пасайиши кузатилмоқда. Олиб борилган тадқиқотларда майда ифлосликлардан тозаловчи 1ХК ускунасининг лаборатория намунасидаги 8та қозиқчали барабанларга тадқиқот вариантларидаги қозиқчали-планкали барабанлар ўрнатилиб, ифлосликларнинг ажралишига таъсири кўриб чиқилди

Adabiyotlar (11)

  1. 1. Муродов О.Ж., А.Джураев. Groundation of the parameters of grate bar on elastic support with non-linear hardness. The european science review. № 7-8 2017. July-August. Vienna Prague. 2017. page-109-111. “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №1/2025
  2. Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари
  3. 2. Р.К.Джамолов, Т.Н.Корабельникова, Б.Ч.Пардаев, Р.X.Росулов. Пахтани майда ифлосликлардан тозалашда қозиқли барабан қоплама диаметрини тозалаш самарадорлигига таъсирини ўрганиш, Механика ва технология илмий журнали, ISSN 2181-158Х, № 2 (11), 2023.
  4. 3. Д.С.Ташпулатов Р.К.Джамолов, Ф.А.Курбонов. 1ХК тозалагичининг қозиқли барабан билан тўрли юза оралиқ масофасини пахта ифлослигига боғлиқ холда ўзгарувчанлигини таъминлаш // Ўзбекистон тўқимачилик муаммолари журнал, №1, 2023.
  5. 4. Ж.Ш.Мардонов, Т.О.Туйчиев, Х.С.Усмонов. Изучение вляния типов колосниковых решеток на эффективностъ очистки. Universum: технические науки. – 2024. – Т. 5. – №. 9 (126). – С. 37-43.
  6. 5. И.Д.Мадумаров, Б.М.Мардонов, Т.О.Туйчиев. Исследование движения летучки хлопкасырца в зоне его взаимодействия с сетчатой поверхностью. // Проблемы текстиля. – 2013, №1.– С. 75-80.
  7. 6. Сайитқулов С.О. “Пахтани майда ва йирик ифлосликлардан тозалагичнинг такомиллашган конструкциясини ишлаб чиқиш ва параметрларини асослаш”. Автореферат т.ф.ф.д. Бухоро 2023. 11 б.
  8. 7. A.K.Usmankulov, Z.O‘.O‘tashov, R.K.Jamolov, F.O.Egamberdiyev “То develop an improved technology of cleaning cotton raw materials with high humidity” jurnali, MARCH, 2022.
  9. 8. Мадумаров И.Д., Розметов Р.И., Гаппарова М.А. Чигитли пахта структураси кўрсаткичи ўзгаришини ускуналарининг тозалаш самарадорликларига таъсири//Тўқимачилик муаммоси. Т.2007 й. №1,16-19 б.
  10. 9. Рўзметов Р.И. Юқори навли пахталарни қуритиш технологик жараёнини такомиллаштириш. т.ф.ф.д.дисс. (PhD). Тошкент. 2020 й. 116 б.
  11. 10. Пардаев Б.Ч. Пахтани майда ифлосликлардан тозалаш машинасининг самарадорлигини ошириш учун қозиқли барабанини такомиллаштириш. т.ф.ф.д.дисс. (PhD). Тошкент. 2023 й. 107 б. ИШЧИ КАМЕРАДАГИ ПАХТАНИНГ ДАСТЛАБКИ ОҚИМ ҲАРАКАТИ ДИНАМИКАСИ Парпиев А., Наврузов Н., Ахмедов К., Якубов К. Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти. Аннотация. Мақолада жин ишчи камерасидаги пахта оқимининг ҳаракатига таъсир этувчи кучларнинг жинлаш жараёни ҳамда ишлаб чиқарилаётган толанинг сифат кўрсаткичларига таъсири назарий тадқиқотлар асосида ўрганилган. Шунингдек жин ишчи камераси радиусини ўзгаришини ва хомашё валигининг турли хил зичликларида хомашё валигининг тезлигига таъсири аниқланган. Дефференциал тенгламалар тузилиб, ечимлари бўйича Maple дастурида графиклар олинган. Калит сўзлар: пахта, тола, жинлаш жараёни, ишчи камера, хомашё валиги зичлиги, чигит тароғи, ишқалариш кучи, эластиклик кучи. ДИНАМИКА ПЕРВИЧНОГО ДВИЖЕНИЯ ПОТОКА ХЛОПКА В РАБОЧЕЙ КАМЕРЕ Парпиев А., Наврузов Н., Ахмедов К., Якубов К. Ташкентский институт текстильной и легкой промышленности. Аннотация. В статье на основе теоретических исследований изучено влияние сил, воздействующих на движение хлопкового потока в рабочей камере джина, на процесс джинирования и качественные показатели производимого волокна. Также установлено влияние изменения радиуса рабочей камеры джина и различной плотности сырцового валика на скорость сырцового валика. Составлены дифференциальные уравнения, и по их решениям получены графики в программе Maple. Ключевые слова: хлопка-сырца, волокна, процессы джинирования, рабочая камера, плотность сырцового валика, семенная гребенка, сила трения, сила эластичности. “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №1/2025 299