An’anaviy naqsh va bezaklarni modernizatsiya qilishning usullari

Литература (32)

1. 1. Гебелъ Е.С. Оптимизационный кинематический синтез плоских рычажных механизмов IV класса с приближенным выстоем выходного звена // Дис. к. т. н. - Омск: 2009. -223 с.
2. 2. Коловский М.З. Динамика машин. -Л.: Машинастроение, 1989. -263 с.
3. 3. Семёнов Ю.А. Динамика машин. Частъ 1. -СПб.: изд. Политехнического университета, 2010. -318 с.
4. 4. Djo‘rayev A.D., Qo‘ziboyev G.S, Kichkinakov G. Динамика систем приводов технологических машин. -Тoshkent: Adolat, 1990. -278
5. 5. A.Djo‘rayev, A.Mamaxanov, Sh.Mo‘minov., Taranglash rolikli yetaklanuvchi yulduzchali zanjirli uzatmani zanjirini ishlash muddatini oshirish// «Texnika va ijtimoiy-iqtisodiy fanlar soxalarining muhim masalalari», Res. OO`Yu ilmiy ishlar to‘plami, Toshkent, 2012, B.24-26. AN’ANAVIY NAQSH VA BEZAKLARNI MODERNIZATSIYA QILISHNING USULLARI To‘raqulova B.B., Temirova G.I., Toshpo‘latova G.R. Buxoro davlat texnika universiteti. Annotatsiya. Mazkur maqolada an’anaviy naqsh va bezaklarning zamonaviy san’at va dizayn tizimidagi o‘rni, ularni modernizatsiya qilishning ilmiy-nazariy asoslari hamda amaliy yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida milliy ornamentikaning estetik, semantik va kompozitsion xususiyatlarini saqlagan holda ularni zamonaviy dizayn talablari asosida qayta talqin qilish usullari aniqlanadi. Shuningdek, raqamli texnologiyalar, innovatsion materiallar va dizayn metodlari asosida an’anaviy naqshlarni transformatsiya qilish jarayonining istiqbollari yoritiladi. Maqola milliy madaniy merosni saqlash va uni zamonaviy vizual muhitga integratsiya qilish muammolariga bag‘ishlangan. Kalit so‘zlar: an’anaviy naqsh, bezak san’ati, ornamentika, modernizatsiya, dizayn nazariyasi, madaniy identitet, raqamli dizayn. 3 10 32 .2 −  dan “Fan va texnologiyalar taraqqiyoti” Ilmiy-texnikaviy jurnal №2/2026
6. Textile and light industry technologies METHODS OF MODERNIZING TRADITIONAL PATTERNS AND ORNAMENTS To‘raqulova B.B., Temirova G.I., Toshpo‘latova G.R. Bukhara state technical university. Abstract. This article analyzes the role of traditional patterns and ornamental decorations within the system of contemporary art and design, as well as the scientific–theoretical foundations and practical approaches to their modernization. The study identifies methods for reinterpreting national ornamentation in accordance with modern design requirements while preserving its aesthetic, semantic, and compositional characteristics. In addition, the prospects for transforming traditional patterns through the use of digital technologies, innovative materials, and contemporary design methods are examined. The article is devoted to the issues of preserving national cultural heritage and integrating it into the modern visual environment. Keywords: traditional patterns, ornamental art, ornamentation, modernization, design theory, cultural identity, digital design. Mamlakatimizni rivojlantirish strategiyasi haqida soʻz borganda, Prezidentimizning 2017-yil 7-fevraldagi “Oʻzbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish boʻyicha Harakatlar strategiyasi toʻgʻrisida”gi Farmoni, 2017-yil 31-maydagi “Madaniyat va sanʼat sohasini yana-da rivojlantirish va takomillashtirishga doir chora-tadbirlar toʻgʻrisida”, hamda “2019-2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini innovatsion rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Farmonlari imzolanganligini alohida taʼkidlash lozim. Oʻzbekistonni 2030-yilgacha innovatsion rivojlantirishning maqsadli koʻrsatkichlari oʻrin olgan mazkur farmonda madaniyat, sanʼat va dizaynerlik sohalari rivoji, milliy qadriyatlarimizning jahon miqyosida munosib oʻrin egallashi uchun amalga oshirilishi rejalashtirilgan ishlar alohida taʼkidlab oʻtilgan. “Bugun biz ulugʻ niyatlar bilan poydevor qoʻyayotgan yangi Uygʻonish davri mamlakatimizda mana shunday ulkan boylik yaratishga, xalqimizning hayotini farovon qilishga va kelgusi avlodlarga oʻzimizdan munosib meros qoldirishga xizmat qiladi», deb ulkan madaniy merosga boy yurtimizning ravnaqi, har tomonlama rivoji yoʻlida Prezident Shavkat Mirziyoyev boshchiligida keng koʻlamda islohotlar amalga oshirilmoqda. Hozirda dizayn badiiy ijodning keng ommalashgan turlaridan biriga aylandi. Bunga bozor munosabatlarining rivojlanishi, kichik va oʻrta biznesning yuksalishi, xalqlararo aloqalarning jadallashuvi, jamiyatning axborotlashuvi kabi omillar sabab boʻldi. Oʻzbekiston hukumatining dizayn sohasiga oid qarorlari chiqarildi. Tasviriy va amaliy sanʼat, dizayn va xalq hunarmandligi sohalari boʻyicha yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash uchun Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi tizimidagi taʼlim muassasalarining faoliyatini xorijiy tajribalar asosida takomillashtirish, xalqaro ijodiy va ilmiy aloqalarni mustahkamlash, Oʻzbekistonda va xorijda keng koʻlamda koʻrgazmalar oʻtkazish orqali milliy sanʼatimiz yutuqlarini dunyo jamoatchiligiga tanitish, konferensiya, biyennale va boshqa anjumanlar oʻtkazishga alohida urgʻu berilgan. Respublikaning muhim strategik sohasi sifatida xalqaro bozor sharoitiga mos ravishda zamonaviy dizayn va milliylik bilan ajralib turadigan sifatli va raqobatbardosh mahsulotlarni ishlab chiqarish bugungi kun vazifasidir. Libos dizaynini rivojlanishi, avvalo, yangi matolarni paydo boʻlishiga bogʻliq, ular tufayli yangi konstruksiyadagi toʻplamlarni yaratish imkoniyati tugʻiladi. https://yuz.uz/uz/news/milliy-matolarimizga-dunyo-havasda An’anaviy naqsh va bezaklar insoniyat madaniyatining eng qadimiy badiiy ifoda vositalaridan biri bo‘lib, ular xalqning tarixiy xotirasi, estetik tafakkuri va ma’naviy dunyoqarashini aks ettiradi.(1-rasm) Markaziy Osiyo xalqlari madaniyatida ornamentika me’morchilik, amaliy san’at, to‘qimachilik va bezak san’atining ajralmas tarkibiy qismi sifatida shakllangan. Zamonaviy jamiyatda texnologik taraqqiyot va globallashuv jarayonlari san’at va dizayn sohalariga yangi talablarni qo‘ymoqda. Bu holat an’anaviy naqsh va bezaklarni zamonaviy dizayn muhiti bilan uyg‘unlashtirish, ularni yangicha estetik mezonlar asosida modernizatsiya qilish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Shu bois, mazkur maqolada an’anaviy ornamentikaning zamonaviy talqini ilmiy asosda tadqiq etiladi. Development of science and technology Scientific and technical journal №2/2026
7. To‘qimachilik va yengil sanoat texnologiyalari 1–rasm. Ayollar milliy kiyim namunasi tasvirlangan. Asrlarni aks ettiruvchi matolarga to‘xtalib o‘tsak. Matolar tanlovi oʻzbekcha naqshlar bilan nafas olishda muhim rol oʻynaydi. Ikat, adras va shoyi, an’anaviy matolardan meros boʻlib, bu murakkab naqshlarning tuvaliga aylanadi. To‘qimalar va toʻquvlar nafaqat tarixning ogʻirligini koʻtaribgina qolmay, balki avloddan avlodga oʻtib kelayotgan mohir hunarmandchilikka teginish aloqasini ham ta’minlaydi. Tikuvchilik sanoati va dizayn sohasida geometriya san’at sifatida xizmat qilishi tabiiy. O‘zbek milliy bezaklarida ko‘pincha geometrik naqshlar mavjud bo‘lib, zamondan ham oshib ketadigan tasviriy til yaratadi. Ushbu dizayndagi uchburchaklar, olmoslar va olti burchaklarning aniqligi tartib va nafislik hissini qoʻshadi. Ushbu shakllarni kiyim dizayniga integratsiya qilish zamonaviy modani an’anaviy estetika bilan uygʻunlashtirish imkonini beradi
8. [3]. Qadimdan suzani kashtasi haqida hikoyalar va rivoyatlar mavjud. Oʻzbek toʻqimachilik sanʼatining zamirida matolarga jon bagʻishlovchi ip va rang simfoniyasi boʻlgan soʻzaniy kashtachilik yotadi. Ko‘pincha tabiat va koinot timsollaridan ilhomlangan bu murakkab naqshlar o‘zbek hunarmandchiligining o‘ziga xos belgisidir. Suzani kashtasini kiyimga kiritish bu texnikani asrlar davomida takomillashtirgan hunarmandlarning sinchkovlik mahoratiga ehtiromdir
9. [4]. Zamonaviy siluetlarda o‘zbek ruhiyati singdirilgan bo‘lib, o‘zbek milliy bezaklari bilan liboslar loyihalashda muammo an’anaviy elementlarni zamonaviy siluetlar bilan birlashtirishdadir. Qadimgi naqshlarning zamonaviy qirqimlar va uslublar bilan uyg‘unlashuvi natijasida kiyimlar nafaqat o'tmishning aksi, balki bugungi kunning ifodasidir. Bu tarix va yangilik o‘rtasidagi nozik raqs deb qarash mumkin
10. [5]. Shuningdek, zardo‘zlik – xalq amaliy san’ati va hunarmandchiligining juda qadimiy turlaridan bo‘lib, zar iplar bilan qo‘l yordamida gul tikish kasbidir. Zardo‘zlik so‘zi forscha «zar» – tilla, «do‘zi» – tikmoq, ya’ni zar iplar bilan gul, kashta tikmoq degan ma’noni anglatadi. Zardo‘zi naqshlar mahalliy va yevropadan keltirilgan qizil, siyoh rang, yashil va ko‘k rangdagi baxmallarga, ipak, atlas, movut, ingichka paxta tolali matolarga, shuningdek, teri ustiga tikilgan. Yosh bolalar va ayollar liboslariga ko‘proq qizil rangdagi matolar ishlatilgan. Bu naqshlar orqali ayollar peshonabandlari, peshkurtalari, bosh kiyimlari, nimchalari, lozimlari, kavushlari, erkak va bolalar etiklari, qo‘nji kavushlar, choponlar, belbog‘lar bezatilgan. Atlas matolardan ayollar liboslari va bosh bog‘ichlari, shuningdek erkaklar va bolalar qiyiqchalari tikilgan. Toza junli movutdan yuqori “Fan va texnologiyalar taraqqiyoti” Ilmiy-texnikaviy jurnal №2/2026
11. Textile and light industry technologies lavozimdagi harbiylar kiyimlari tikilib, zardo‘zi naqshlar bilan bezatilgan. Zardo‘zi tikish uchun avvalambor rassom va ustalar tomonidan charm yoki kartondan naqshlar kesib olingan. Naqshlar matoga joylashtirilib uning ustidan tilla yoki kumush iplardan relyefli zamindo‘zi va guldo‘zi kashtalar tikilgan. Zamindo‘zi usulida matoning butun foni zar iplar bilan to‘ldiriladi, guldo‘zi usulida mato yuzi fon bo‘lib, faqat gullari tikiladi Zardo‘zlikda uchraydigan naqshlarni o‘zbek amaliy san’atining devoriy naqsh, gul bosma, zargarlik, kulolchilik, yog‘och o‘ymakorligi, kashtado‘zlik va boshqa ko‘plab turlarida uchratishimiz mumkin. Naqshlar qaysi amaliy san’at turida aks ettirilgan bo‘lmasin, ularni to‘rt guruhga ajratib o‘rgansa bo‘ladi:
12. 1. Islimiy (o‘simliksimon) – egri chiziqli o‘simlik elementlaridan iborat.
13. 2. Girih (geometrik) naqshlar – to‘g‘ri chiziqli elementlardan tashkil topgan.
14. 3. Murakkab gulli naqshlar – islimiy va girih elementlarining chatishmalaridan iborat qilingan naqshlar). Xalq amaliy bezak san’atining qaysi turi bo‘lmasin, uning zaminida turli naqsh elementlaridan tuzilgan kompozitsiya yotadi. Mustaqil naqsh kompozitsiyalarini tuzish uchun avvalo ularda ishlatiladigan naqsh elementlari va ularni hosil qilish yo‘llarini bilish zarur bo‘ladi. Inson xotirasida qanchalik ko‘p naqsh elementlari mavjud bo‘lsa, shunchalik rang-barang kompozitsiyalarni tuzishga imkoniyat mavjud bo‘ladi. Quyida keltirilgan kurtak, madohil, marg‘o‘la, bofta, tanob kabi islimiy naqsh elementlaridan foydalangan holda o‘z fantaziyasini qo‘llab turib, zardo‘zlik texnologiyasi uchun bir qancha bejirim naqsh kompozitsiyalarini tuzsa bo‘ladi (2-rasm). Shuni aytib o‘tish joizki, har bir naqsh elementi xalqimiz orasida qadimdan ma’lum bir ma’noga ega bo‘lib o‘z joyida qo‘llanilishiga harakat qilingan. Aholi o‘z orzu-istaklarini, niyatlarini amalga oshishini ramzlarga bog‘lab o‘z liboslarini va uylarini bezatganlar. Masalan, islimiy naqshlardan: Bodom – baxt-iqbol: Barg – bahoriy uyg‘onish; Novda – boylik va farovonlik; Gul – go‘zallik; Olma – muhabbat; Anor – ezgulik, to‘qchilik; Qalampir – yomon ko‘zdan asrash. Girih naqshlardan: Aylana – olam, baxt, quyosh; Romb – ayol, yor ramzi, serfarzandlik; Yarim aylana – baxt; Quyosh – hayot; Bulut – g‘oliblik ma’nolarini bildirgan. Qush va hayvonlarning stilizatsiyalangan tasvirlari ham o‘z ramziy ma’nolariga ega bo‘lib libos va xona interyerlarini bezashda keng qo‘llanilgan: Sher – mardlik, adolat va kuchlilik, Xumo – baxt qushi, Oqqush – mehr-muhabbat, Tovus – go‘zallik, Bulbul – sadoqat, Oq kabutar – tinchlik, Baliq – mashhurlik va h.k...[6]. Ayollar milliy xalatining turli tomondan ko‘rinishlari 2-rasmda keltirilggan. yon tomondan old tomondan orqa tomondan 2-rasm. Ayollar milliy kiyimlarida islimiy naqshlarni qo‘llash jarayonlari Development of science and technology Scientific and technical journal №2/2026
15. To‘qimachilik va yengil sanoat texnologiyalari An’anaviy ornamentikaning shakllanishi. An’anaviy naqsh va bezaklar tarixiy rivojlanish jarayonida muayyan badiiy tizim sifatida shakllangan. Geometrik, o‘simliksimon va ramziy naqshlar Sharq san’atida kosmik tartib, tabiat uyg‘unligi va ruhiy poklanish g‘oyalarini ifodalagan. Naqshlarning shakllanishida tabiiy muhit va ijtimoiy hayot muhim omil bo‘lib xizmat qilgan. An’anaviy bezaklar nafaqat estetik vazifani bajaradi, balki muayyan axborot va ramziy ma’noni ham uzatadi. Ular ijtimoiy maqom, hududiy xususiyat va madaniy identifikatsiyani ifodalovchi belgilar sifatida qaraladi. Modernizatsiya – bu an’anaviy naqshlarning badiiy va ma’naviy mohiyatini saqlagan holda ularni zamonaviy estetik, texnologik va funksional talablar asosida qayta ishlab chiqish jarayonidir. Ushbu jarayonda an’ana va innovatsiya o‘rtasidagi muvozanat asosiy tamoyil hisoblanadi. Agar modernizatsiya jarayonida an’anaviy naqshlarning semantik mazmuni e’tibordan chetda qolsa, ularning madaniy qiymati pasayishi mumkin. Shu sababli, naqshlarni yangilash jarayoni ilmiy yondashuv va madaniy mas’uliyatni talab etadi. Naqsh elementlarini stilizatsiya qilish orqali ularning asosiy shakl va ritmi saqlanib, vizual jihatdan soddalashtiriladi. Bu usul zamonaviy grafik dizayn va brendingda keng qo‘llaniladi. An’anaviy simmetrik tuzilish zamonaviy asimmetrik, modul va dinamik kompozitsiyalar bilan uyg‘unlashtiriladi. Natijada naqshlar zamonaviy vizual muhitga moslashadi. Bugungi kunda jahon moda sanoatida milliy o‘ziga xoslikka qaytish va madaniy merosni zamonaviy talqin qilish (ethno-fashion) yetakchi tendensiyalardan biriga aylandi. O‘zbek milliy naqshlari o‘zining ko‘p asrlik tarixiga ega bo‘lib, ular nafaqat bezak, balki xalqning falsafiy va estetik qarashlari ifodasidir. Biroq an’anaviy naqshlarni o‘zgarishsiz zamonaviy kiyimlarga ko‘chirish har doim ham kutilgan natijani bermasligi mumkin. Shu sababli, naqshlarni modernizatsiya qilish usullarini ilmiy o‘rganish dizaynerlar uchun muhim ahamiyat kasb etadi. An’anaviy naqshlarni zamonaviy liboslarga moslashtirishda dizaynerlar asosan quyidagi usullardan foydalanadilar: Geometrik va grafik stilizatsiya. Bu usul naqshning murakkab elementlarini soddalashtirish, ularni minimalist ko‘rinishga keltirishni anglatadi. • Minimalizm: Murakkab “islimiy” (o‘simliksimon) naqshlarning faqat konturlari yoki asosiy elementlari (masalan, bodom nusxa yoki anor shakli) qoldirilib, ortiqcha mayda detallardan voz kechiladi. • Abstraksiya: Naqsh elementlari shunday darajada o‘zgartiriladiki, u an’anaviy shaklni eslatsa-da, zamonaviy san’at asariga aylanadi. • Masshtab va kompozitsion transformatsiya. An’anaviy naqshlar, odatda, mato yuzasini bir tekis qoplash uchun mo‘ljallangan. Modernizatsiya jarayonida esa: • Giper-masshtab: kichik naqsh elementlarini juda yirik hajmda kiyimning bir qismiga (masalan, faqat yelkaga yoki etakka) tushirish. • Assimetriya: naqshlarni kiyimda an’anaviy simmetriya qoidalarini buzgan holda, erkin va dinamik joylashtirish. Ranglar gammasini yangilash. An’anaviy naqshlarda ko‘pincha yorqin va to‘yingan ranglar (ko‘k, qizil, sariq, yashil) ishlatiladi. Modernizatsiya qilishda ranglar psixologiyasi va zamonaviy moda trendlari hisobga olinadi: ▪ Monoxrom ko‘rinish: Naqshni bir xil rangning turli jilolarida (ton-in-ton) tasvirlash. ▪ Neon va Metallik effektlar: An’anaviy shakllarni zamonaviy neon ranglar yoki tilla/kumushrang simli iplar, termoplastik materiallar yordamida yaratish. Texnologik innovatsiyalarning o‘rni. Zamonaviy ishlab chiqarish texnologiyalari naqshlarni modernizatsiya qilishda cheksiz imkoniyatlar yaratmoqda:
16. 1. Raqamli Print (Digital Printing): Murakkab va rang-barang naqshlarni ipak, paxta yoki sintetik matolarga yuqori aniqlikda tushirish. Bu an’anaviy abrli matolar (atlas, adras) naqshlarini har qanday turdagi matoda qayta tiklashga yordam beradi. “Fan va texnologiyalar taraqqiyoti” Ilmiy-texnikaviy jurnal №2/2026
17. Textile and light industry technologies
18. 2. Lazer Kesimi (Laser Cutting): Mato yuzasida naqsh shakllarini lazer yordamida o‘yib tushirish (perforatsiya). Bu kiyimga o‘zgacha hajmdorlik va zamonaviy tekstura bag‘ishlaydi. 3. 3D Naqshlar: Maxsus materiallar va kashtachilikning yangi usullari yordamida naqshlarni kiyim yuzasidan bo‘rtib chiqqan (relyefli) holatda yaratish. Naqshlarning semantik ma’nosini saqlash muammosi. Modernizatsiya jarayonida eng muhim jihat — naqshning “kod”ini yoki uning falsafiy mazmunini yo‘qotmaslikdir. Masalan, “hayot daraxti” yoki “quyosh” ramzlari o‘zgartirilganda ham uning madaniy asosi saqlanib qolishi libosning qadr-qimmatini oshiradi. Dizaynerning mahorati an’anaviylik va zamonaviylik (tradition vs innovation) o‘rtasidagi oltin muvozanatni topishda namoyon bo‘ladi. Kiyimda qo‘llaniladigan naqshlarni modernizatsiya qilish — bu shunchaki tashqi bezakni yangilash emas, balki milliy madaniyatni zamonaviy vizual tilga tarjima qilish jarayonidir. Stilizatsiya, masshtab o‘zgarishi va yangi texnologiyalarni qo‘llash orqali yaratilgan liboslar jahon bozorida raqobatbardosh bo‘lib, yoshlar orasida milliy qadriyatlarni ommalashtirishga xizmat qiladi. Ilmiy asoslangan yondashuv dizaynerlarga naqshlarni nafaqat bezak sifatida, balki innovatsion dizayn elementi sifatida qo‘llash imkonini beradi (3-rasm). Zamonaviy rang nazariyasi asosida an’anaviy rang gammasi qayta talqin qilinadi. Yangi materiallar (metall, shisha, kompozit) bilan ishlash naqshlarning estetik imkoniyatlarini kengaytiradi. 3D-modellashtirish, generativ dizayn va sun’iy intellekt asosidagi grafik tizimlar naqshlarni yangi shakl va formatda yaratish imkonini bermoqda. Zamonaviy binolar fasadlarida va interyerlarda an’anaviy ornamentika milliy ruhni ifodalovchi estetik element sifatida xizmat qiladi. An’anaviy naqshlar asosida yaratilgan zamonaviy matolar va kiyimlar milliy dizayn maktabining rivojlanishi bilan birga logotip, qadoqlash, veb-dizayn va mobil ilovalarda an’anaviy naqshlarning zamonaviy talqini brend identifikatsiyasini kuchaytirmoqda. Naqshlarni modernizatsiya qilish jarayonida madaniy autentiklikning yo‘qolishi, haddan tashqari tijoratlashuv va mualliflik huquqi masalalari muhim muammolar sifatida namoyon bo‘ladi. Shu bilan birga, kreativ industriyalar va raqamli texnologiyalar ushbu yo‘nalishda yangi imkoniyatlarni ochib bermoqda. 3-rasm. Turli naqshli qadimiy va zamonaviy liboslar Milliy bezaklarni formaga integratsiyalash, kerakli estetikaga qarab, nozik bezaklar yoki qalin bayonotlar orqali amalga oshirilishi mumkin. Kashtado‘zlik, bosma naqshlar yoki hatto tugmalar va sharflar kabi aksessuar detallari boradigan joyning madaniy boyligini namoyish qilishi mumkin. Misol uchun, mehmonxona formasida mahalliy kulolchilik buyumlarini eslatuvchi naqshlar bo‘lishi Development of science and technology Scientific and technical journal №2/2026
19. To‘qimachilik va yengil sanoat texnologiyalari mumkin, muzey xodimlarining liboslari esa qadimgi to‘qimachilik naqshlaridan ilhom olishi mumkin. Turli rollar uchun o‘ziga xos liboslar mavjud. Turistik majmuada xodimlar turli rollarni bajaradilar: konsyerjlardan tortib kuratorlargacha. Yaxlit dizayn mavzusini saqlab qolgan holda har bir rolning o‘ziga xos mas’uliyatini aks ettirish uchun formalarni tikish juda muhimdir. Milliy bezaklarning turli xil ilovalari bo‘limlarni ajratib ko‘rsatishi mumkin, bu esa tashkiliy tuzilishga mos keladigan vizual ierarxiyani yaratadi. Xulosa oʻrnida shuni aytish joizki, milliy libos dizayni xuddi uning yaratuvchilari kabi yosh boʻlishiga qaramasdan, tobora takomillashib bormoqda. U endilikda anʼanaviy etnik madaniyat qatlamlariga chuqur kirib, boshqa madaniyatlar erishgan yutuqlarni ijodiy oʻzlashtirmoqda. Hamda har bir dizayner tomonidan ishlab chiqilayotgan libos bir tomondan, oʻz morfologiyasiga, muayyan tashkilotiga ega boʻlgan ishlab chiqarish bilan shakllangan “tabiiy jism” sifatida, ikkinchi tomondan — ijtimoiy va insoniy (utilitar, madaniy, estetik) foydalilik, ahamiyat, qadriyat sifatida harakat qilmoqda. Zamonaviy dizayn madaniyatni moddiylashtirish bilan bevosita bogʻliq boʻlib, u oʻzida jamiyatda yuz berayotgan turli almashinishlarning teran jarayonlarini, milliy, ijtimoiy, ilmiy, badiiy singari turfa xil olam koʻrinishlarining oʻzgarishlarini aks ettirmoqda. An’anaviy naqsh va bezaklarni modernizatsiya qilish zamonaviy dizayn va san’at rivojida muhim ahamiyat kasb etadi. Ilmiy asoslangan yondashuv, madaniy mas’uliyat va innovatsion texnologiyalar uyg‘unligi ushbu jarayonning muvaffaqiyatini ta’minlaydi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. https://yuz.uz/uz/news/milliy-matolarimizga-dunyo-havasda
20. 2. Karimov U. Milliy ornamentika va dizayn nazariyasi. – Toshkent: Fan, 2020.
21. 3. Tukhtaeva Z.Sh.Integration of special subjects in higher education. International Engineering Journal For Research & Development. 2020/4. 5 (3), – P.125-131.
22. 4. Tuxtaeva Z.Sh., Xakimova G.X., Kurbanova I.I. Особенности детской одежды и выбор материалов. Журнал: Молодой учёный, 14 (148), 2017. – С. 144-145.
23. 5. Tukhtaeva Z Sh., Saidova Kh Kh. Innovative forms of education in Uzbekistan. International journal of innovations in engineering research and technology. IJIERT. 2020/4. – P. 258-261
24. 6. S.Sh. Tashpulatov, X.X. Kamilova va boshq. Xalq iste’mol buyumlarini modellashtirish va loyihalash. – Toshkent: Sharq
25. 7. Raximova D. An’anaviy bezaklarning zamonaviy talqini. – San’atshunoslik, 2022.
26. 8. Темирова, Г. И. (2020). Перспективы развития способов нанесения и укрепления декоративных элементов из натурального меха. International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences, 1(2), 52-58.
27. 9. Smith B. Tradition and Innovation in Design. – New York, 2019.
28. 10. Jones A. Ornament in Contemporary Visual Culture. – London, 2021.
29. 11. Aziza Murtazayeva. O‘zbek milliy liboslari dizayni. Toshkent, 2019.
30. 12. Jones, C. Fashion and Textiles: An Introduction. Berg Publishers, 2012.
31. 13. Bulatov S.S. O‘zbek xalq amaliy bezak san’ati. Toshkent, 1991.
32. 14. Eicher, J.B. The Visible Self: Global Perspectives on Dress, Culture and Society. Fairchild Books, 2014. “Fan va texnologiyalar taraqqiyoti” Ilmiy-texnikaviy jurnal №2/2026 291