Трикотаж тўқималари тузилиши ва қалинлиги ўзгаришини иссиқлик сақлашда вақтга боғлиқлик ҳолатини назарий тадқиқи

References (35)

1. 1. RST Uz 663-2017, “Semena xlopchatnika”, Tashkent-2017.
2. 2. Paxtani dastlabki ishlash bo‘yicha spravochnik. M.T. Kuliyevning umumiy taxriri sotida. Toshshkent, ―Paxtasanoat ilmiy markazi‖ AJ, 2019, 479 bet.
3. 3. R.X. Rosulov Paxta tozalash mashinasining qoziqli barabani. To‘qimachilik muammolari jurnali, №2, 2017yil, 35-39b.
4. 4. Р.Х. Расулов, О.Х. Абзоиров. Пластины колеблеющего колка очистителя хлопка. Международная научно-техническая конференция переспективных разработок молодых ученых «Наука молодых - будущее России». 15-16 декабрь 2016., с.400-402. г.Курск, Россия.
5. 5. Р.Х. Росулов. Влияние жесткости крепления колков очистителя хлопка-сырца на очистительный эффект. Россия, г. Иваново, Журнал Известия высших учебных заведений. Технология текстильной промышленности, 2017, №1 (367), 119-122стр. С.55-57. Rosulov Ruzimurod Xasanovich - Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti mexanika muhandisligi kafedrasi professori, t.f.d. Tel: +99899 329-90-56. e-mail:rasulov.ruzimurad@mail.ru UDK 677.025 ТРИКОТАЖ ТЎҚИМАЛАРИ ТУЗИЛИШИ ВА ҚАЛИНЛИГИ ЎЗГАРИШИНИ ИССИҚЛИК САҚЛАШДА ВАҚТГА БОҒЛИҚЛИК ҲОЛАТИНИ НАЗАРИЙ ТАДҚИҚИ 1Совутов М.Э., 2Mусаев Н.M., 2Ахмедов K.И., 2Mукимов M.M. 1Абу Райхон Беруний номидаги Урганч давлат университети, 2Tошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти. Аннотaция. Иссиқлик алмашуви жараёни трикотаж матоларида иссиқлик ўтказувчанлик ва сақловчанлик йўли билан амалга оширилади. Ушбу жараённинг мувозанати трикотаж тўқималарининг иссиқлик сақловчанлик даражасини белгилайди. Тадқиқот ишида трикотаж тўқималарининг хом ашё таркиби, тўқима раппорти тузилиши ва қалинлиги ўзгаришини иссиқлик алмашинуви жараёнига бўлган таъсири назарий тадқиқ этилди. Шунингдек, трикотаж тўқималарининг хом ашё таркиби, тўқима тузилиши ва қалинлигига кўра иссиқлик сақловчанлигининг вақтга боғлиқ ҳолда ўзгариши назарий жиҳатдан ўрганилди. Tаянч сўзлар: трикотаж матоси, иссиқлик хусусияти, тўқиш, тузилиш, иссиқлик сақловчанлик, кийим, хом ашё, қалинлик, маҳсулот “Fan va texnologiyalar taraqqiyoti” Ilmiy-texnikaviy jurnal №2/2026
6. Textile and light industry technologies THEORETICAL STUDY OF THE DEPENDENCE OF THE CHANGE IN THE STRUCTURE AND THICKNESS OF KNITTED BLANKS ON TIME DURING THERMAL PROTECTIONS 1Sovutov M.E., 2Musaev N.M., 2Akhmedov K.I., 2Mukimov M.M. 1Urgench state university named after Abu Rayhan Beruniy, 2Tashkent institute of textile and light industry. Abstract. In knitted fabrics, heat exchange occurs through thermal conductivity and thermal insulation. The balance between these processes determines the level of thermal insulation in knitted fabrics. This study took into account temperature-dependent changes in the structure, component ratio, and thickness of the knitted fabric. Additionally, the time-dependent variation of the heat-retention properties of knitted fabrics, depending on their raw material composition, fabric structure, and thickness, was theoretically investigated. Key words: knitted fabrics, thermal properties, knitting, structure, thermal comfort, clothing, raw material, thickness, product. Кириш. Ўзбекистонда тўқимачилик саноати жадал ривожланиб, пахтани қайта ишлашдан тайёр маҳсулот экспорт қилишга ўтди. Газета.uz хабарига кўра, соҳа глобал брендлар билан ҳамкорлик қилиб, халқаро бозорга интеграциялашмоқда. Инвестициялар ва технологияларнинг янгиланиши иқтисодий кўрсаткичларни эконометрик моделлар асосида прогнозлаш имконини бермоқда. Тармоқнинг ривожланиши: Ўзбекистон тўқимачилик маҳсулотларини экспорт қилувчи етакчи давлатлардан бирига айланиб, дунёнинг 80 дан ортиқ мамлакатларига маҳсулот етказиб бермоқда
7. [1]. Иқтисодий ўсиш: тўқимачилик корхоналарининг иқтисодий кўрсаткичлари, жумладан, маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажми ва экспорт салоҳияти йилдан-йилга ошиб бормоқда. Технологик янгиланиш: корхоналарни модернизация қилиш ва янги технологияларни жорий этиш орқали маҳсулот сифати ва рақобатбардошлигини ошириш чоралари кўрилмоқда. Бу жараён мамлакат иқтисодиётини диверсификация қилиш ва иш ўринлари яратишда муҳим аҳамиятга эга. Тўқимачилик ва тикув-трикотаж саноатини янги сифат босқичига олиб чиқишнинг асосий йўналишлари этиб қуйидагилар белгиланди: газлама, трикотаж мато ишлаб чиқариш ва бўяш ҳажмини ошириш; тўқимачиликка ихтисослашган ҳудудларда индустрияни ташкил этиш ва уларда газлама, трикотаж мато ва тайёр маҳсулотларни ишлаб чиқариш жараёнларини йўлга қўйиш; республикани “тўқимачилик хаби”га айлантириш ва халқаро даражада тан олинган маҳаллий брендларни яратиш устида ишларни манзилли ташкил этиш, корхоналарга ички ва ташқи бозорларда ўз маҳсулотларини сотишга кўмаклашиш бўйича самарали ва манзилли чораларни кўриб бориш. Юқорида келтирилган мақсад ва вазифаларни амалга оширишда юқори сифат кўрсаткичларига эга иссиқлик сақлаш ҳусусияти юқори бўлган трикотаж тўқималарининг янги ассортиментини ишлаб чиқариш муҳим аҳамиятга эга ҳисобланади. Назарий тадқиқотлар. Экспериментал маълумотларга кўра белгилаб қўйилганки, бунда иссиқлик ўтказиш коэффициенти, асосан, ҳароратга боғлиқ бўлади. Ушбу ҳолатда турли ҳароратдаги иссиқликни матога таъсир этиш кинетикасини назарий жиҳатдан таҳлил қилиш зарурияти талаб қилинади. Ғовакли капиляр материалларга иссиқлик узатилиши ва тарқалишини тадқиқ этиш термодинамик мувозанат тизимидаги иссиқлик ва масса алмашинуви жараёнига асосланади. Ушбу илмий тадқиқот ишларида [2-4] тўқимачилик матоларининг олиш технологияси, тўқималарининг тузилиши ва хом ашё таркиби ўзгаришини иссиқлик сақлаш ҳусусиятларида таъсир этиши ўрганилган. Унда автомашина ўриндиқлари учун махсус иситиш хусусиятига эга бўлган матоларни ишлаб чиқиш ҳамда ўриндиқдан тарқаётган иссиқлик манбаини мато ҳусусиятидан келиб чиқиб сақлаб қолиш имкониятлари тадқиқ этилган. Development of science and technology Scientific and technical journal №2/2026
8. To‘qimachilik va yengil sanoat texnologiyalari Тадқиқотлар натижасида автомашина ўриндиқлари учун иссиқлик сақлаш хусусиятини таъминловчи янги мато турлари ишлаб чиқилган ва амалиётга жорий этилган. Навбатдаги ишда уч ўлчамли трикотаж ҳалқа модели тузилиши иссиқлик ўтказувчанликка таъсири тадқиқ этилган
9. [5]. Махсус трикотаж матоларининг сифат кўрсаткичларини яхшилаш мақсадида навбатдаги ишда хом ашё таркиби ўзгаришини иссиқлик ўтказувчанлик жараёнларига таъсири ўрганилган
10. [6]. Шунинг учун трикотаж матоларида иссиқлик узатилиши ва сақлаш технологиясида асосий кўрсаткичлар танловини асослаш бўйича амалий вазифаларни ечимини аниқлашда, матодаги иссиқлик алмашинуви жараёни асосий қонуниятлари бўйича назарий тадқиқотларни амалга ошириш муҳим босқичлардан бири бўлиб ҳисобланади. Тажрибавий изланишлар. Трикотаж тўқималари ипни эгиб, ҳалқа ҳосил қилиш йўли билан ишлаб чиқарилгани учун эластиклиги ва ғоваклиги, шунингдек, тузилишига қараб ҳаво ўтказувчанлиги ва иссиқлик сақловчанлик ҳусусиятларига қараб ажралиб туради. Иссиқ ҳавони ўтказмаслик хоссаси бу мато ва кийимларнинг термофизик қулайлигини белгиловчи асосий омилларидан бири ҳисобланади. Иссиқлик алмашуви жараёни трикотаж матоларида иссиқлик ўтказувчанлик ва сақловчанлик йўли билан амалга оширилади. Ушбу жараённинг мувозанати трикотаж тўқималарининг иссиқлик сақловчанлик даражасини белгилайди. Ушбу долзарб муоммоларни ечиш мақсадида трикотаж тўқималарининг тузилишлари ўзгартириб иссиқлик сақлаш ҳусусияти юқори бўлган янги тузилишли трикотаж тўқималари, уларни олиш усуллари ва технологияси ишлаб чиқилди. Унга кўра, иссиқлик сақлаш ҳусусияти юқори бўлган трикотаж тўқималарининг 4 та варианти чизиқли зичлиги 56 тех х 3 полиакрилонитрил ипларидан фойдаланиб, ясси игнадонли трикотаж машинасида тўқиб олинди ва иссиқлик сақловчанлик жараёнлари назарий тадқиқ етилди [7-12]. Натижалар таҳлили. Юқорида келтирилган маълумотларга боғлиқ ҳолда, муҳит билан матонинг иссиқлик сақловчанлик хусусиятларини моделлаштириш орқали назарий масалалар кўриб чиқилди. Бунда тўқиманинг тузилиши, раппорти ва қалинлиги ўзгаришини ҳароратга боғлиқ бўлиши ҳисобга олинган. Тадқиқот ишида трикотаж тўқималарининг хом ашё таркиби, тўқима раппорти тузилиши ва қалинлиги ўзгаришини иссиқлик алмашинуви жараёнига бўлган таъсири назарий тадқиқ этилди. Бажарилган тадқиқот ишида асосий босқичлар келтирилди ва олинган натижалар таҳлил қилинди. Бунинг ечимини топиш учун катта ҳажмдаги назарий ва экспериментал ишларни амалга ошириш талаб қилинади. Назарий изланишлар давомида трикотаж тўқималари тузилиши ва қалинлиги ўзгаришини иссиқлик сақлашда ва ҳарорат таъсиридаги Х йўналишда иссиқлик оқими ўтишини вақтга боғлиқлик ҳолати назарий тадқиқ этилди. Унга кўра, трикотаж тўқималарида иссиқ ҳаво оқими таъсирида иссиқлик ўтказувчанлик коэффициенти  − , тўқима зичлиги  − , иссиқлик сиғими-С белгиланишлар қабул қилиниб, қуйидаги дифференциал тенглама ҳосил қилинди: ) , ( ) x T ( x T t x Q x С +       =       (1) (1) ифодадан ) , ( t x Q -ички иссиқлик ўзгармас деб қабул қилинди ва қуйидаги дифференциал тенглама ҳисобланди:     =   С   (2) ) x T ( x T (2) ифодага қуйидаги белгилаш киритилди: С  =    ;    =    (3) ) x T ( x T “Fan va texnologiyalar taraqqiyoti” Ilmiy-texnikaviy jurnal №2/2026
11. Textile and light industry technologies (3) дифференциал ифода трикотаж тўқима тузилиши ва қалинлиги учун ҳар бир берилган x k   = k x , N k ..... 3,2,1 = вақт оралиғида эса t n t n   = , N n ..... 3,2,1 = k n k x T − да nt даги ҳарорат ҳисобланади. Иккинчи тартибли ҳосила учун тўқима тузилиши ва қалинлиги бўйича ўзгараётган ҳарорат қуйидагича аниқланди: n ) ( 2 x T x T T T n k n k n k  +  − =   − + (4) 2 1 1 k 2 (4) ифодани (3) дифференциал тенглама ўрнига жойлаштириш, ҳисоб ишлари бажарилди. 2 1 1 1 ) ( 2 t x T T T T T n k n k n k n k n k  +  −  =  − − + +  (5) (5) тенгликдан энг юқори берилаётган ҳароратдаги тўқима тузилиши ва қалинлигини вақт бўйича таъсири ифодаланди: n k n k n k n k n k T T T T x T + +  −     = − + + ) 2 ( ) ( t 1 1 2 1  (6) 2 =    x  деб белгилаш киритиб содда кўринишга келтирилди. (6) тенгликдаги z ) ( t n k n k n k n k n k T T T T T + +  −  = − + + ) 2 ( z 1 1 1 (7) Матога берилаётган иссиқ ҳаво оқими таъсиридаги иссиқлик сақловчанлик 2  =    x  . ҳароратини яхшилашда қуйидаги шарт бажарилиши лозим 0,5 z ) ( t Бунда ҳаво оқимининг вақт бўйича ўзгариши қуйидагича аниқланади:      2 ) ( t 2 x (8) Агар матога таъсир этаётган иссиқ ҳаво оқими барқарор бўлса у ҳолда (7) ифоданинг сонли ечими қуйидагича аниқланади: трикотаж қалинлигим 0,01 = x , иссиқлик ўтказувчанлик коэффициентиК м Вт 0,06 3  =  , тўқима зичлиги3 м кг 120 =  , иссиқлик сиғими- К кг Ж 1500  = С бўлганда, иссиқликни матода бир меъёрда тарқалиши қуйидагича аниқланади: с м С 2 7 10 3,3 1500 120 0,06 −  =  =  =    Ишлаб чиқарилган вариантларда трикотаж раппортидаги ҳалқалар сони 7 = N тенг бўлиб, уни қалинлигини аниқлаш қуйидагича амалга оширилади: м 14 0,00 7 01 .0 = = x Юқоридаги формула орқали ҳарорат таъсиридаги барқарорлик ҳисобланди. 2 2 =   =     −  ; с x 9,2 10 3,3 2 0,0014 2 ) ( t 7 − 2  =   =    = x  5,0 2,0 002 ,0 9,2 10 3,3 ) ( t z
12. Демак, иссиқ ҳаво оқимини бир меъёрда матога таъсир этишида иссиқлик сақловчанлик ортишига эришилди ва бу юқоридаги шарт бажарилиши орқали назарий асосланди. Development of science and technology Scientific and technical journal №2/2026
13. To‘qimachilik va yengil sanoat texnologiyalari Натижада, трикотажнинг қалинлигим 0,01 = x , иссиқлик ўтказувчанлик коэффициентиК м Вт 0,06 3  =  , тўқима зичлиги3 м кг 120 =  , иссиқлик сиғими- К кг Ж 1500  = С қийматлари мато хусусиятларига иссиқлик алмашунув жараёнида боғлиқ бўлиши аниқланди. Иссиқ ҳавони матога бир меъёрда таъсир этиш жараёнида трикотаж тўқимасининг қалинлиги ўзгаришини ҳароратга боғлиқлиги аниқланди:
14. 1 T T x d dT h h  =  +    (9) 1 h 0 x    1 1 1 1 1 ва тенглик орқали ифодаланди. Кейинги жараёнда иссиқ ҳаво оқимини сақлаб қолишдаги ҳолати кўриб чиқилди: 1 h 0 x    1 1 - 0 1 1 e ) T - (T x h T    =  Бу ерда: h T1 -трикотаж тўқимасининг иссиқ ҳаво таъсиридаги ўзгариши ҳарорати; α1матонинг иссиқлик ўтказувчанлик коэффициенти. Ҳисоб ишлари ва олиб борилган тадқиқот натижалари бўйича трикотаж тўқима тузилиши ва қалинлиги ўзгаришини дастлабки
15. 500 С ҳароратда иссиқлик сақлашда вақтга боғлиқлик графиги қурилди. 1-расм. Трикотаж қалинлиги ўзгаришини иссиқлик сақлашда вақтга боғлиқлик графиги Графикдан кўриниб турибдики, иссиқ ҳаво оқимини дастлабки T=500 C ҳароратида ва матонинг қалинлиги h=3 мм ва иссиқлик ўтказувчанлик коэффициентиК м Вт 0,06 3  =  , тўқима зичлиги3 м кг 120 =  , иссиқлик сиғимиК кг Ж 1500  = С қийматлари мато хусусиятларидан келиб чиқиб, иссиқликни сақлаб қолиш жараёни C 0
16. 30 T =  ҳароратгача вақтга боғлик ҳолда ўзгариши кузатилди. Иссиқлик сақловчанлик жараёнини назарий таҳлили асосида шундай ҳулосага келиш мумкинки, иссиқ ҳаво оқимини дастлабки T=500 C ҳароратида, матонинг қалинлиги h=3 мм ва иссиқлик ўтказувчанлик коэффициентиК м Вт 0,06 3  =  , иссиқлик оқими зичлигини “Fan va texnologiyalar taraqqiyoti” Ilmiy-texnikaviy jurnal №2/2026
17. Textile and light industry technologies 2 3 м Вт 360 = q , тўқима зичлиги3 м кг 120 =  , иссиқлик сиғимиК кг Ж 1500  = С қийматларида вақтга боғлик ҳолда трикотаж тўқимасининг тузилиши, раппорти ва қалинлиги ўзгариши ҳисобига намуналарининг иссиқлик сақловчанлиги Т=270 С дан
18. 300 С гача яxшилангани назарий жиҳатдан аниқланди. Хулоса. Трикотаж тўқималари ҳалқалардан ташкил топиб, эластиклиги, ғоваклиги ва чўзилувчанлиги юқори бўлгани учун иссиқлик алмашинув жараёнларини назарий тадқиқ этиш муҳимлиги асосланди. Трикотажнинг қалинлигим 0,01 = x , иссиқлик ўтказувчанлик коэффициенти λ3=0,06 Вт/м·К, тўқима зичлиги ρ=120 кг/м3, иссиқлик сиғими С=1500Ж/кг·К қийматлари иссиқлик алмашинув жараёнига боғлиқ бўлиши аниқланди. Иссиқлик алмашинув жараёнида трикотаж тўқимасининг қалинлиги h=5ммгача ўзгарганда, иссиқлик ўтказувчанлик коэффициенти λ3=0,06 Вт/м·К, иссиқлик оқими зичлиги q3=360 Вт/м2 қийматларида трикотажнинг тузилиши, раппорти ва қалинлиги ўзгариши ҳисобига иссиқлик сақловчанлиги вақтга боғлиқ ҳолда Т=270 С дан
19. 300 С гача ҳарорaтда яхшилангани назарий аниқланди. Фойдаланилган адабиётлар 1. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 01.05.2024 йилдаги ПФ-71-сон “Тўқимачилик ва тикув-трикотаж саноатини ривожлантиришни янги босқичга олиб чиқиш чоратадбирлари тўғрисида” ги фармони.
20. 2. Румянцева О.С., Башков A.П., Башкова Г.В. Расчет теплотехнических свойств многослойной обивки автомобильных сидений из текстильных материалов //Инновационнойе развитийе легкой и текстильной промышленности (ИНТЕКС-2018). – 2018. – С. 75-79.
21. 3. Шайхутдинова E.A., Башков A.П., Башкова Г.В. Исследованийе свойств пространственных трикотажных полотен, определяющих их комфортность //Молодые ученые-развитию Национальной технологической инициативы (ПОИСК). – 2021. – №. 1. – С. 154-157
22. 4. Мозжухина С.A., Крутикова В.Р. Aнализ методов оценки теплозащитных свойств материалов //Научные исследования и разработки в области дизайна и технологий. – 2019. – С. 233-236.
23. 5.Баранов A.Ю. Расчет теплопроводности триктажа на базе трехмерного моделирования петельной структуры //Вестник Санкт-Петербургского государственного университета технологии и дизайна. – 2006. – №. 12. – С. 41-44.
24. 6. Aбрамов A.В., Родичева М. В., Пялин М. В. Повышение качества теплозашитной спецодежди за счет материалов с изменяемим уровнем функционалних свойств //Aктуалние проблемы естественнонаучного образования, зашити окружаюшей среди и здоровья человека. – 2016. – Т. 4. – №. 4. – С. 9-14.
25. 7. Textile Institute. Fleece Fabric Technologies and Applications. – Manchester: The Textile Institute, 2022. – 54 p. – (Техник ҳисобот)
26. 8. Ahmed, S., & Khan, T. Thermal and Moisture Management Properties of Knitted Fabrics for Skin-Contact Workwear. Journal of Industrial Textiles. (2023). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/4033354984.
27. 9. Musaev N. et al. Research of pattern cotton-silk knitting fabrics //AIP Conference Proceedings. – AIP Publishing, 2024. – T. 3045. – №. 1, 030079.
28. 10. Мусаев Н.М., Мусаева М.М., Мукимов М.М. Исследование физико-механических свойств нового рисунчатого хлопко-шелкового трикотажа // Universum: технические науки. – 2022. – №. 9-2 (102). – С. 47-50.
29. 11. Мусаев Н.М., Мукимов М.М. Aнализ структур и способов виработки хлопко-шелкового трикотажа //Проблеми текстилной отрасли и пути их решения. – 2021. – С. 154-157. Development of science and technology Scientific and technical journal №2/2026
30. To‘qimachilik va yengil sanoat texnologiyalari
31. 12. Мусаев Н.М., Гуляева Г.Х., Мукимов М.М. Исследование свойств нових структур трикотажа //Известия висших учебних заведений. Технология легкой промшленности. – 2020. – Т. 47. – №. 1. – С. 55-58.
32. 13. С.М. Тарг Краткий курс теоретической механики. Москва. Высшая школа. 2010, стр. 417.
33. 14. И.В. Мешчерский “Назарий механикадан масалалар тўплами”. Ўқув қўлланма, Т.: Ўқитувчи. - 1989. - 464 бет.
34. 15. A.A.Яблонский. Сборник заданий для курсовых работ по теоретической механике. Учебное пособие. Москва. Высшая школа. - 2006. стр.
35. 406. Совутов Муҳиддин Еркинович - Абу Райхон Беруний номидаги Урганч давлат университети, мустақил изланувчи Тел: +998 77 034 11 74, E:mail: sovutovmuhiddin62@gmail.com Мусаев Нуриддин Мухитдинович - Tошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти, фалсафа фанлари доктори (PhD) Тел:+99897414 15 05, E:mail: differ1505@mail.ru Ахмедов Камол Ибрагимович - Tошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти, фалсафа фанлари доктори (PhD) Тел: +998 90 357 06 65, E:mail: kamolaxmedov5885@gmail.com Муқимов Мирабзал Мираюбович - Tошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти, профессор, техника фанлари доктори Тел:+998998865031 MILLIY NAQSHLARNING ARXITEKTURADA QO‘LLANILISHI VA ULARNING QIYOSIY TAHLILI Qodirova S.X., Abdullayeva G.SH. Buxoro davlat texnika universiteti. Annotatsiya. Mazkur ilmiy maqolada arxitekturadagi milliy naqshlarning shakllanish tarixi, ularning kompozitsion va badiiy-estetik xususiyatlari kompleks tarzda tahlil qilingan. Shuningdek, o‘zbek milliy ornamentlarining jahon arxitekturasidagi boshqa naqshlar bilan taqqosiy tahlili amalga oshirilib, ularning umumiy va farqli jihatlari aniqlangan. Tadqiqot natijalari milliy naqshlarning zamonaviy arxitekturada qo‘llanilish istiqbollarini yoritadi. Kalit so‘zlar: milliy naqsh, arxitektura, ornament, geometrik kompozitsiya, islimiy naqsh, dizayn, estetika. APPLICATION OF NATIONAL ORNAMENTS IN ARCHITECTURE AND THEIR COMPARATIVE ANALYSIS Qodirova S.Kh., Abdullayeva G.Sh. Bukhara state technical university. Abstract. The history of the formation of national patterns in this scientific architecture is analyzed in a comprehensive way in the article, from the point of view of text composition and artistic and aesthetic aspects. , a comparative analysis of Uzbek national ornaments with other patterns in world architecture is carried out, and common and different features are identified. The research sheds light on the prospects for the use of national patterns in modern architecture. Keywords: national pattern, architecture, ornament, geometric composition, Islamic pattern, design, aesthetics. Milliy naqshlar har bir xalqning tarixiy xotirasi, estetik qarashlari va ma’naviy qadriyatlarini o‘zida mujassam etgan muhim madaniy meros hisoblanadi. Arxitektura esa ana shu merosni moddiy shaklda namoyon etuvchi asosiy sohalardan biridir. Ayniqsa, Markaziy Osiyo hududida milliy naqshlarning me’moriy inshootlarda qo‘llanilishi o‘ziga xos badiiy maktabni shakllantirgan. Ushbu maqolada milliy naqshlarning arxitekturadagi o‘rni, ularning turlari va turli davr hamda hududlardagi qo‘llanilishining qiyosiy tahlili yoritiladi. Globallashuv jarayonlari kuchayib borayotgan hozirgi davrda milliy madaniy merosni asrab-avaylash va uni zamonaviy “Fan va texnologiyalar taraqqiyoti” Ilmiy-texnikaviy jurnal №2/2026 379