Quyosh fotopanellarini «MATLAB/SIMULINK» tizimida modellashtirish

kirish parametrlari quyosh radiatsiyasi va tashqi harorat, chiqish parametrlari kuchlanish va toklarning modellashtirish blok sxemalari qurilgan. “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №2/2025 192 Информатика ва ахборот –коммуникацион тизимлар 7-rasm. Quyosh modulining Matlab/Simulink tizimidagi modeli 8-rasmda quyosh modulining Matlab/Smulink tizimida soddalashtirilgan blok sxemasi keltirilgan. Bunda quyosh radiatsiyasi va tashqi harorat oʻzgarganda I-V, P-V xarakteristikalarni olish imkoniga ega modeli keltirilgan. 8-rasm. Quyosh modulining Matlab/Smulink tizimida soddalashtirilgan blok sxemasi 1-jadvalda KC200GT quyosh modulining parametrlari keltirilgan. Quyosh fotoelektrik batareyalarini modellashtirishda ushbu energetik parametrlardan foydalanamiz. 1-jadval. KC200GT quyosh modulining parametrlari Model KC200GT Element turi Polikristal kremniy 156x156 mm Maksimal quvvat, P [W] 200 Salt ishlash kuchlanishi, 𝑉𝑜𝑐 [V] 32,9 Qisqa tutashuv toki, 𝐼𝑠𝑐 [A] 8,21 Maksimal quvvatdagi kuchlanish, 𝑈𝑚𝑝 [V] 26,3 Maksimal quvvatdagi tok, 𝐼𝑚𝑝 [A] 7,61 𝐾𝑉 [V/K] -0,1230 𝐾𝐼 [A/K] 0,0032 a 1,3 𝑅𝑠ℎ [Ω] 415,405 𝑅𝑠 [Ω] 0,221 Ns 54 “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №2/2025 193 Информатика и информационно-коммуникационные системы 9-rasmda quyosh radiatsiyasi 1000 W/m2 boʻlganda tashqi harorat oʻzgarishining quyosh moduli chiqish tokining kuchlanishga (a) va quvvatning kuchlanishga (b) bogʻliqlik egri chiziqlari keltirilgan. Bunda harorat oshganda quyosh modulining chiqish kuchlanishi va quvvati kamayishi aniqlandi. Tashqi harorat 25 0C va quyosh radiatsiyasi 1000 W/m2 boʻlganda chiqish quvvati maksimal 200 W ga, agar harorat 75 0C bo’lganda taxminan chiqish quvvati 110 W ga teng boʻlar ekan. a) b) 9-rasm. Tashqi harorat oʻzgarishining quyosh moduli chiqish tokining kuchlanishga (a) va quvvatning kuchlanishga (b) bogʻliqlik egri chiziqlari 10-rasmda tashqi harorat 25 0C boʻlganda quyosh radiatsiyasi oʻzgarishining quyosh moduli chiqish tokining kuchlanishga (a) va quvvatning kuchlanishga (b) bogʻliqlik egri chiziqlari keltirilgan. Bunda quyosh radiatsiyasi kamayganda quyosh modulining chiqish toki va quvvati kamayishi aniqlandi. Quyosh radiatsiyasi 1000 W/m2 va harorat 25 0C boʻlganda chiqish quvvati maksimal 200 W ga, agar quyosh radiatsiyasi 200 W/m2 boʻlganda taxminan chiqish quvvati 48 W ga teng boʻlar ekan. a) b) 10-rasm. Quyosh radiatsiyasi oʻzgarishining quyosh moduli chiqish tokining kuchlanishga (a) va quvvatning kuchlanishga (b) bog’liqlik egri chiziqlari 11-rasmda quyosh fotoelektrik batareyasi sirtining changlanganlik (a) miqdori (b) uning foydali ish koeffisientiga bogʻliqlik egri chizigʻi keltirilgan. Bunda quyosh fotoelektrik batareylari sirti changlanganlik miqdori taxminan 0,1 gr/m2 boʻlganda qurilmaning foydali ish koeffisienti maksimal 16 %, agar 80 gr/m2 boʻlgan qurilmaning samaradorligi 4 % gacha pasayishi tajribalarda aniqlandi. Ushbu natijalarni aniqlashda (8) empirik tenglamadan foydalanildi. “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №2/2025 194 Информатика ва ахборот –коммуникацион тизимлар “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №2/2025 195 Информатика и информационно-коммуникационные системы 9. Krismadinata et al. Photovoltaic module modeling using simulink/matlab. Procedia Environmental Sciences 17 ( 2013 ) 537 – 546 10. H. Bellia et al. A detailed modeling of photovoltaic module using MATLAB. NRIAG Journal of Astronomy and Geophysics Volume 3, Issue 1, June 2014, Pages 53-61 11. N. Das et al. Modeling of multi-junction photovoltaic cell using MATLAB/Simulink to improve the conversion efficiency. Renewable Energy Vol. 74, February 2015, Pages 917-924 12. S. Dubey et al. Temperature Dependent Photovoltaic (PV) Efficiency and Its Effect on PV Production in the World – A Review. Energy Procedia Volume 33, 2013, Pages 311-321 13. J. K. Kaldellis et al. Temperature and wind speed impact on the efficiency of PV installations. Experience obtained from outdoor measurements in Greece. Renewable Energy Volume 66, June 2014, Pages 612-624 14. Y. Chen. Experimental Study on the Effect of Dust Deposition on Photovoltaic Panels. Energy Procedia 158 (2019) 483–489 UDK 711.116 ПРИМЕНЕНИЕ МОРФОМЕТРИЧЕСКИХ ДАННЫХ РЕЛЬЕФА В ОЦЕНКЕ БЛАГОУСТРОЙСТВА ГОРОДСКИХ ТЕРРИТОРИЙ Хаитов Б.У., Махмудов M.Ш. Бухарский государственный технический университет. Аннотация. В статье представлены результаты исследований морфометрии рельефа применительно к малым (локальным) территориям на примере произвольно выбранного участка г. Бухары. В качестве основных показателей морфометрии выбраны степень расчлененности (сложности) и средний уклон поверхности локального участка (квартала). Численные данные морфометрии визуализированы в виде картограмм. В задачах инженерного благоустройства или перепланировки городской застройки важную роль играют морфометрические показатели (данные) рельефа для принятия решений. Ключевые слова: благоустройство городских территорий, поверхность квартала, локальный коэффициент сложности рельефа, плоскость квартала, средний уклон квартала. SHAHAR HUDUDINI OBODONLASHTIRISHNI BAHOLASHDA RELEFNING MORFOMETRIK MA’LUMOTLARINI QO‘LLASH Xaitov B.U., Maxmudov M.Sh. Buxoro davlat texnika universiteti. Annotatsiya. Maqolada Buxoro shahrining ixtiyoriy tanlangan uchastkasi misolida kichik (mahalliy) hududlarga nisbatan relyef morfometriyasini o‘rganish natijalari keltirilgan. Morfometriyaning asosiy ko‘rsatkichlari sifatida lokal uchastka (kvartal) sirtining notekislik darajasi (murakkabligi) va o‘rtacha qiyaligi tanlangan. Morfometriyaning raqamli ma’lumotlari kartogrammalar ko‘rinishida tasvirlangan. Shahar hududini muhandislik obodonlashtirish yoki qayta qurish ishlarida qaror qabul qilish uchun relyefning morfometrik ko‘rsatkichlari (ma’lumotlari) muhim rol o‘ynaydi. Ключевые слова: shahar hududlarini obodonlashtirish, kvartal sirti, relyefning lokal murakkablik koeffitsiyenti, kvartal tekisligi, kvartalning o‘rtacha qiyaligi. APPLICATION OF MORPHOMETRIC RELIEF DATA IN ASSESSMENT OF URBAN LANDSCAPING Khaitov B.U., Makhmudov M.Sh. Bukhara state technical university. Abstract. The article presents the results of studies of morphometry of relief in relation to small (local) territories on the example of an arbitrarily selected section of Bukhara. The degree of unevenness (complexity) and the average slope of local area's surface (quarter) were chosen as the main indicators of morphometry. Numerical morphometry data are visualized in the form of cartograms. Morphometric indicators (data) of the relief for decisionmaking play an important role in the tasks of engineering landscaping or urban redevelopment. Keywords: landscaping of urban areas, the surface of the quarter, the local coefficient of terrain complexity, the average slope of the quarter, the plane of the quarter. “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №2/2025 196