Перейти к содержимому
Научная статья O'zbekcha Open Access

Тебранувчи сирт юзасидаги чигитларнинг ҳаракатини динамик таҳлили

МУСИРОВ Ш.З., МИРЗАУМИДОВ А.Ш., ТУРДИЕВ Б.Э., ПАРДАЕВ Б.Ч.

Выпуск
5-son
Страницы
331–334
Опубликовано
09.10.2025
Просмотры
2 5

Аннотации

Мақолада пахта тозалаш корхоналарида аррали жинлардан ажратилган чигитларни линтерлаш жараёнигача чигитлардан майда ифлосликларни ажратишда тебранувчи тўрли юзанинг турли тебраниш частотаси ва амплитудасида майда ифлосликларни самарали тозалаш баён қилинган.

Содержание статьи

“Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №5/2025 328 Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари ва ўлчамлари, ишчи винтининг диамерти ва узунлиги, илгич-кронштейнларни қотирилиши, шнек винтларини илгичларда бирлашиши билан фарқ қилади. Чигит шнеклари худди пахта шнегидагидек алоҳида-алоҳида металл кориталар (1-расм), ишчи винтлар, оралиқ ва охирги осма подшипниклар ва юритиш қурилмасидан ташкил топган [2-4]. 1-расм. ШС русумли чигит шнеки схемаси. 1-корита (желоб); 2-ишчи винт; 3,4оралиқ ва охирги осма подшипниклар 4ШС, 4ШВ ва ШССА русумли чигит шнекларининг техник характеристикалари 1жадвал-да келтирилган. 1- жадвал 4ШС, 4ШВ ва ШССА русумли чигит шнекларининг техник характеристикалари Кўрсаткичлар Кўрсаткич миқдори 4ШС 4ШВ ШССА Винт диаметри, mm 350 350 350 Винт қадами, mm 225 225 225 Винтнинг айланиш частотаси, r/min 100 100 110 Ўрнатилган қувват, kWt 3 3 3 Тебранувчи тўрли сирт устидаги чигитларнинг ҳаракатини тасвирлаш учун биз бу чигитларнинг массаси сифатида кўрамиз. Тўрли сирт эса вақт ва фазога боғлиқ тебранишга эга бўлган сирт (1-расм). Бу сиртдаги чигитларнинг ҳаракатини тебранишидан, оғирлик кучи ва бошқа кучлар таъсир қилади [1]. 1-расм. Тебранувчи тўрли сирт бўйлаб чигитларнинг ҳаракат схемаси Фараз қилайлик, чигит тўрли сирт бўйича ҳаракатланяпти 1. Тўрли сирт ) , , ( t y x u Z = функция сифатида ўзгаради. Бу ерда u-сиртнинг тебраниш функцияси. 2. Чигитларнинг массаси m деб қабул қиламиз. “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №5/2025 329 Технологии текстильной и легкой промышленности Чигитларнинг тебранувчи тўрли сирт юзасидаги ҳаракат дифференциал тенгламасини тузамиз: n F g m z m +  − =  (1) бу ерда m - чигитларнинг массаси, кг, − n F тўрли сиртнинг реакция кучи, Н, − z чигитларнинг вертикал тезланиши, м/с2, − g эркин тушиш тезланиши, м/с2. Агар чигитларнинг тебранувчи тўрли сирт билан биргаликдаги ҳаракати бўлса у ҳолда бўлса у ҳолда қуйидаги тенглик ўринли бўлади ) ), ( ), ( ( ) ( t t y t x u t Z = (2) Бу ҳолатда чигитларнинг тебранувчи тўрли сирт бўйлаб ҳаракати сиртнинг ҳаракатига боғлиқ бўлганлиги учун (2) тенгликни қуйидагича ифодалаймиз: 2 t t y t x u dt d t Z =  (3)  ) ), ( ), ( ( ) ( 2 Бу эса чигитларнинг ўз координаталаридаги ҳаракати билан боғлиқ бўлади. Агар чигитларнинг тебранувчи сиртга боғланмаган бўлса, яъни сирт юзасида ҳаракатланса у ҳолда чигитларнинг тебранувчи сиртга урилади ва сирт юзасида силжийди, натижада майда ифлосликларни ажратишдаги жараёнларни келтириб чиқаради. Тўрли сирт тебраниши натижасида чигитларнинг ҳаракат тенгламаси қуйидагича y u x u c t u   +    =   2 2 2 аниқланади: ) ( 2 (4) бу ерда ) , , ( t y x u -тўрли сиртнинг хар бир нуқтасидаги вертикал силжиши, мм, cтўлқин тарқалиш тезлиги, м/с2. Дастлабки тебранувчи тўрли сирт юзасидаги чигитларнинг ҳаракат бошланиш нуқтасини ) , ( 0 0 y x белгилаб унинг вертикал координатасини ) , , ( ) ( 0 0 t y x u t Z = деб қабул қиламиз. Бу ифодадан чигитларнинг тебранувчи тўрли сирт бўйлаб тезланишини аниқлаймиз: 2 t y x dt u d t Z =  (5) ) , , ( ) ( 0 0 2 Ньютоннинг иккинчи қонунига асосан тебранувчи тўрли сирт бўйича чигитларнинг ҳаракатини аниқлаймиз: n F g m t z m +  − =  ) ( (6) (6) дифференциал тенгламада чигитларнинг вертикал бўйлаб синусойда тебранишидан ) sin( t A e u    =  (7) қонуният билан ифодаланилади. (7) ифодани (5) тенгликка қўйиб пахта бўлакчаларини тезланишини аниқлаймиз: ) sin( ) ( ), sin( ) ( 2 t A e t Z t A e t Z     − =    =     бу қийматни (6) тенгликка қўйиб тебранувчи тўрли сиртдаги чигитларга таъсир қилувчи реакция кучини аниқлаймиз. n F g m t A e m +  − =      − ) sin( 2   )) sin( ( ) sin( 2 2 t A e g m t A e m g m Fn     −  =      −  =     (8) (8) тенгликдан чигитларнинг тебранувчи тўрли сирт таъсиридаги ҳаракати натижасидаги ҳосил бўладиган реакция кучини таҳлили Maple дастури орқали графикларда келтирилган. Бунда чигитларнинг тебранишлар амплитудасига ва тебранишлар даврига ҳамда экстретитентларига боғлиқлик ифодасидан чигитларнинг ажратишдаги самарадорлигини графикларда кўриб чиқилган (2-расм). “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №5/2025 330 Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари 2-расм. Тебранувчи тўрли сирт юзасидаги чигитларга таъсир қилувчи реакция кучини ўзгариши экстретитентининг турли хил мм e 2 1 = мм e 4 2 = мм e 6 3 = қийматларида вақтга боғлиқ графиги ) sin( ) ( t A e t Z    =  Чигитларни ажратишдаги самарадорлигини экстретитентларини турли хил қийматларидаги траекториялари келтирилган (3-расм). Таъсир қилувчи параметрлар: кг m 4 10 5.2 −  = 1 5.1 − = с  мм А 5.0 = . мм e 2 1 = мм e 4 2 = мм e 6 3 = 3-расм.Тебранувчи тўрли юза сиртидаги чигитларни ифлосликлардан тозалашда экстретитентларига боғлиқлигини ва бурчак тезликларини турли хил 𝝎𝟏= 𝟏𝟓 с−𝟏; 𝝎𝟐= 𝟐𝟎 с−𝟏; 𝝎𝟑= 𝟐𝟓 с−𝟏; қийматларида вақтга боғлиқ графиги Графиклар таҳлилидан шуни айтишимиз мумкинки, чигитлардан майда ифлосликларни ажратишда тебранувчи сетканинг экстретитентини мм e 6 3 = қийматида ва винтли барабаннинг бурчак тезлигини 𝜔1 = 15 с−1; қийматида тебранувчи тўрли юзадаги майда ифлосликларни самарали ажратиш кўрсатилган. Адабиётлар 1. Э. З. Зикриёев Первичная переработка хлопка-сырца. Ташкент «Мехнат»-2002. 2. Oʻz DSt 645:2010 Линт хлопковый. Технические условия. Узбекское агентство стандартизации, метрологии сертификации. Ташкент 2010. 3. Oʻz DSt 596:2014 Семена хлопчатника технические. Технические условия. Узбекское агентство стандартизации, метрологии сертификации. Ташкент 2014 г. 4. Ш.З.Мусиров. Пахта чигитини тозалашда ноанъанавий усулни қўллаш. «Қорақалпоғистон Республикасида ишлаб чиқариш жараёнларига замонавий технологияларни тадбиқ этишда долзарб муаммолар ва ечимлар» мавзусидаги III-Республика илмий-амалий анжуман материаллари тўплами, Нукус-2025, 2025 йил 16 апрель 44-46-бетлар. “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №5/2025 331