Skip to content
Scientific Article O'zbekcha Open Access

Табиий мўйна хом ашёсининг физик-механик хусусиятларини иқтисодий харажатларга таъсирларини ўрганиш усуллари

ТЕМИРОВА Г.И.

Issue
6-son
Pages
255–260
Published
12.12.2025
Views
7 10

Abstracts

The indicators of physical and mechanical properties of natural fur raw materials are widely used in the production of garments and play an important role in assessing their quality. The wear of clothing is mainly affected by tensile, bending, twisting and friction forces. This causes. Therefore, various mechanical properties of packaging play an important role in the good preservation of the shape and appearance of clothing made of natural fur and its long-term use. Plays a role. Its mechanical properties include strength, elongation, tensile strength and other properties. In the manufacture and use of garments made of natural fur, the package. It is subjected to various mechanical effects that cause tensile, bending and compression deformations.

Article Content

Табиий мўйна хом ашёсидан буюмларни тайёрлашда ярим тайёр маҳсулотларнинг хусусиятлари иқтисодий харажатларга сезиларли таъсир кўрсатади. Чунки, ярим тайёр маҳсулотларнинг хусусиятларини аниқлашда энг муҳим томонлари чарм ва мўйнали қатлам тўқималарининг тузилиши, шунингдек мўйна терининг комплекс хоссалари ҳисобланади [13]. Истеъмолчиларнинг талаблари ва янги технологияларнинг пайдо бўлиши таъсири остида чарм ва мўйнали буюмлар ассортименти тобора кенгайиб бормоқда [4-6]. “Мўйна” - бу ҳайвон териси бўлиб, тери ости тўқимаси ва баъзи ҳолларда дерманинг бир қисми олинган, толали структураси асосан сақланган бўлиб, фақатгина толаларнинг кимёвий ва физик-механик хоссалари, ҳамда жун қоплами мақсадга мувофиқ ўзгартирилган бўлади. Мўйналар асосан ташқи кўриниши белгиларига қараб таснифланади, чунки турли мўйна ҳайвон терилари бир-биридан жуда фарқ қилади. Бунга боғлиқ равишда, мўйна, жун “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №6/2025 253 Технологии текстильной и легкой промышленности қопламининг ҳолатига, рангига, ўлчамлари, нуқсонлари, иммитациясига қараб бўлинади. Мўйнанинг ҳамма турлари бўйича таснифланадиган ягона стандарт мавжуд эмас. Бунинг сабаби, мўйна саноатида элликдан ортиқ турдаги ҳайвон териларига ишлов берилади [7-9]. Тайёр табиий мўйна пакетларининг массаси деярли бир хил омилларга, қўшимча равишда терининг майдонига, тери тўқималарининг зичлигига, соч узунлигига ва қалинлигига боғлиқ [10-12]. 1-жадвал Табиий мўйна пакетининг ҳаво ўтказувчанлик, узилиш кучи ва массасининг тери қалинлиги бўйича ўзгариш қийматлари. Кўрсаткичлар Синовлар Пакет қалинлиги (мм) 1.1 1.15 1.19 1.21 1.31 1.37 1.4 1.42 1.47 1.7 Ҳаво ўтказувчанли (см3/cм2сек) 3.27 3.54 3.77 3.96 4.18 4.33 4.44 4.58 4.72 4.99 Узиш кучи (Н) 207 180 185 149 205 195 209 190 254 200 Пакет массаси (г) 4.59 4.52 4.42 4.21 4.35 4.72 4.12 4.66 5.14 5.3 Ҳисобларда 10  n қабул қилиниб, ix (қалинлик. кирувчи омил ) ва iy (ҳаво ўтказувчанлик, чиқувчи катталик) ва iz (узилиш кучи. чиқувчи катталик) ларининг қийматлари жадвалда келтирилган. Жадвалдан 05 .0   (аҳамиятлик дражаси 95 .0 1   ёки 95% кафолат) бўлганда 10  n учун 31 .2 8, 95 .0  t тенг бўлади. Ҳисоблаш дастури (Maple-8 дастури). Ҳаво ўтказувчанлик учун чизиқли регрессия тенгламаси. 1k , 0b ва 2k ни аниқлаймиз: k1 = 2,902187371, bo = 3122864218, k2 = 0,3181948446 1-расм. Ҳаво ўтказувчанликнинг қатлам қалинлиги билан тажрибадаги (1 чизиқ) чизиқли регрессия (2 чизиқ) боғланиш графиклари. корреляция коэффициенти r ва статистика t ни ҳисоблаймиз   r n r t 2   961 .0 2 1   k k r , 86 .9 1 (1) 8, 95 .0t t  тенгсизлик бажарилганлиги сабабли чизиқли регрессия 3122 .0 92 .2   x y ўринли бўлади. Узилиш кучи учун чизиқли регрессия тенгламаси; 1k , 0b ва 2k ни аниқлаймиз: k1 = 129,4538451, bo = 24,06747833, k2 = 0,006376958916 Корреляция коэффициенти ва статистика қийматлари қуйидагича; “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №6/2025 254 Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари   r n r t 2   908 .0 2 1   k k r , 15 .6 1 (2) 2- расм. Узилиш кучининг қатлам қалинлиги билан тажрибадаги (1 чизиқ) чизиқли регрессия (2 чизиқ) боғланиш графиклари. Регрессия тенгламаси 07 . 24 45 . 129   x y , 8, 95 .9t t  тенгсизлик бажарилгани сабабли қатлам қалинлиги билан узилиш кучи орасида корреляцион боғланиш мавжуд ва юқоридаги регрессия тенгламси ўринли бўлади. Мўйнали пакет массасининг чизиқли регрессия тенгламаси. 1k , 0b ва 2k ни аниқлаймиз: : k1 = 0,9829412574, bo = 3,245722245, k2 = 0,4913607840 Корреляция коэффициенти ва статистика қийматлари қуйидагича;   r n r t 2   695 .0 2 1   k k r , 73 .2 1 (3) 3-расм. Мўйна пакетининг қатлам қалинлиги билан тажрибадаги (1 чизиқ) чизиқли регрессия (2 чизиқ) боғланиш графиклари. Регрессия тенгламаси 983 .0 25 .3   x y , 8, 95 .9t t  тенгсизлик бажарилгани сабабли, қатлам қалинлиги билан масса пакети орасида корреляциион боғланиш мавжуд ва юқоридаги регрессия тенгламси ўринли бўлади. Ҳаво ўтказувчанлик учун чизиқсиз корреляцион боғланишнинг регрессия тенгламаси. “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №6/2025 255 Технологии текстильной и легкой промышленности 2 2 1 0 x a x a a y    0a , 1a ва 2a лар ушбу системадан аниқланади; 2 10          1 2 1 0 k k k k k k y x a x a n a (4) n            3 2 2 1 k k k k k k k k k y x x a x a x a 1 0 (5) 2 10            4 2 3 1 2 0 k k k k k k k k k y x x a x a x a (6) Чизиқсиз регрессия ҳолида ушбу тасодифий статистика катталиклар тузилади )1 /( 2   m Q s R R ) /( 2 m n Q s e   ва улар 2  тақсимланиш қонунига бўйсинади, бу ерда 1  m ва m n  мос равишда эркинлик даражалари, R Q ва e Q ларнинг ифодалари 2 10 ,  e Q 2 10 1 ) ) ( ( i k i y x y     1 ) ) ( ( i k i R y x y Q    , m - номаълум коэффициентлар сони, кўрилаётган ҳолда 3  m , 10  n статистика F s s e R  2 2 / ҳам 2  тақсимланиш қонунига бўйсинади. Агар ушбу шарт 2 1, , k k F F   аҳамиятли даражасида бажарилса регрессия тенгламаси ўринли бўлади , бу ерда 2 1 1   m k , 7 2    m n k . Регрессия тенгламасининг тиғизлик коэффициенти Q Q R e / 1  . Юқоридаги келтирилган жадвалдаги қийматлар учун қуйидаги регрессия тенгламаси олинади; 81 .6 37 . 13 78 .3 2     x x y 4-расм. Ҳаво ўтказувчанликнинг қатлам қалинлиги билан тажрибадаги (1 чизиқ) чизиқсиз регрессия (2 чизиқ) боғланиш графиклари Тасодифий катталиклар қийматлари 0343 .0  e Q , 617 .2  R Q га тенг бўлиб статистика 42 . 267  F га тенг , Фишер - Снедеккор мезонида ( жадвалга кўра) 46 .4 7 ,2 , 05 .0  F қийматни қабул қилади. 7 , 2 , 05 .0 F F  шарт бажарилганлиги сабабли юқоридаги уч ҳадли регрессия тенгламаси ўринли бўлиб, тиғизлик коэффициенти 993 .0  R га тенг бўлади. Узилиш кучи учун чизиқсиз корреляцион боғланишнинг регрессия тенгламаси; “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №6/2025 256 Тўқимачилик ва енгил саноат технологиялари 9. 157 2. 67 04 . 71 2    x x y 5-расм. Узилиш кучининг қатлам қалинлиги билан тажрибадаги (1 чизиқ) чизиқсиз регрессия (2 чизиқ) боғланиш графиклари Тасодифий катталиклар қийматлари 979  e Q , 4932  R Q га тенг бўлиб статистика 8. 17  F га тенг, Фишер - Снедеккор мезонида (жадвалга кўра) 46 .4 7 ,2 , 05 .0  F қийматни қабул қилади. 7 , 2 , 05 .0 F F  шарт бажарилганлиги сабабли юқоридаги уч ҳадли регрессия тенгламаси ўринли бўлиб, тиғизлик коэффициенти 914 .0  R га тенг бўлади. Мўйна пакети массаси учун чизиқсиз корреляцион боғланишнинг регрессия тенгламаси. 36 . 10 8.9 04 .4 2    x x y 6-расм. Массанинг қатлам қалинлиги билан тажрибадаги (1 чизиқ) чизиқсиз регрессия (2 чизиқ) боғланиш графиклари Тасодифий катталиклар қийматлари 527 .0  e Q , 756 .0  R Q га тенг бўлиб статистика 02 .5  F га тенг, Фишер - Снедеккор мезонида (жадвалга кўра) 46 .4 7 ,2 , 05 .0  F қийматни қабул қилади. 7 , 2 , 05 .0 F F  шарт бажарилганлиги сабабли юқоридаги уч ҳадли регрессия тенгламаси ўринли бўлиб, тиғизлик коэффициенти 768 .0  R га тенг бўлади. Назарий жиҳатдан эътибор қаратадиган бўлсак, тўлиқ хомашё исроф бўлишига эришиш ҳам мумкин эмас, чунки хомашё оқими бир томонлама ва унинг барча миқдори охир-оқибат маҳсулотга айланади. Чиқиндисиз технология технологик жараёнлар занжири бўлиб, унда битта ишлаб чиқаришдаги чиқиндилар бошқаси учун хомашё бўлиб қолади. “Фан ва технологиялар тараққиёти” Илмий–техникавий журнал №6/2025 257 Технологии текстильной и легкой промышленности Саноат чиқиндиларидан фойдаланиш нафақат иқтисодий аҳамиятга эга - қимматбаҳо иккиламчи фойдалашга яроқли хомашё олиш, балки атроф-муҳитни ифлослантириш манбаларини йўқ қилишдан иборат

References (12)

  1. 1. Темирова, Г.И. (2020). Перспективы развития способов нанесения и укрепления декоративных элементов из натурального меха. International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences, 1(2), 52-58.
  2. 2. Temirova, G. (2019). The importance of preparing a natural fur coat. eurasian journal of science and technology, 1(2).
  3. 3. GI, T. (2021). Mathematical Modeling of the Stress-Deformed State of a Fur Package With a Constant Cross Section Under the Action of a Heat Field and External Forces. Eurasian Journal of Academic Research, 1(04).
  4. 4. Ташпулатов, С. Ш., Темирова, Г. И., Черунова, И. В., Расулмухамедова, Б. А., & Азимова, М. Н. (2021). Разработка способа изготовления меховых изделий на основе ресурсосбережения. Universum: технические науки, (11-3 (92)), 55-59.
  5. 5. Kodirova, D. X., Mamatova, D., & Temirova, G. I. (2019). Specifications for working on detailsof heat exchanged natural fur. Вестник магистратуры, (4-3 (91)), 35-36.
  6. 6. Темирова, Г. И. (2020). Повышение эффективности использования коллагенсодержащих материалов при производстве качественных и ресурсосберегающих меховых изделий. In Всероссийская конференция молодых исследователей с международным участием «Социально-гуманитарные проблемы образования и профессиональной самореализации»(Социальный инженер-2020) (pp. 152-158).
  7. 7. Сайитова, У. С., & Темирова, Г. И. (2017). Конструктивные приемы трикотажной формы и элементы формообразования одежды. Вопросы науки и образования, (2 (3)), 37-39.
  8. 8. Temirova, G. I., Tashpulatov, S. S., & Cherunova, I. V. (2018). Production technology from natural power on the full-termological technology. In The latest research in modern science: experience, traditions and innovations (pp. 44-48).
  9. 9. Temirova, G. I., & Tashpulatov, S. S. (2018). An analysis of art decoration used in sewing items. In The latest research in modern science: experience, traditions and innovations (pp. 41-44).
  10. 10. Темирова, Г. И., et al. "Перспективные направления использования коллагенсодержащих материалов при изготовлении изделий различного ассортимента." Научно-технический журнал Наманганского инженерно-технологического института 1 (2020): 63-67.
  11. 11. Темирова Г.И., Субхонова И.И., Кудратов Ш. 2022. Способы использования материалов на основе коллагена в производстве меховых изделий. Международный междисциплинарный исследовательский журнал Galaxy . 10, 1 (январь 2022 г.), 426–430.
  12. 12. Ибодовна, Темирова Г. «Ресурсобережные способы соединения натурального меха с основной деталью». Журнал NX , том. 6, нет. 05, 2020, стр. 45-47. Темирова Гулноз Ибодовна - “Енгил саноат муҳандислиги ва дизайн” кафедраси доценти. Тел.: +998 914412772 (с) gulnoz.temirova.72@mail.ru “Развитие науки и технологий” Научно–технический журнал №6/2025 258